Dzieje Doliny Prądnika

(wystawa czasowa w Muzeum Archeologicznym w Krakowie)

Naturo!...
W głąb ziemi, masz ustronne od oczu warsztaty,
Tam prosty kamień w rubin przerabiasz bogaty.
Joachim Chreptowicz

Scenariusz:	dr Anna Dagnan-Ginter (Muzeum Archeologiczne w Krakowie)
Współpraca:	dr Michał Gradziński (Instytut Geologii UJ) mgr Grzegorz Lipecki, dr Barbara Miękina, dr Piotr Wojtal (Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, Oddział w Krakowie) dr Józef Partyka (Ojcowski Park Narodowy)
Fotografia artystyczna:	Zygmunt Holcer
Partnerzy wspomagający:	Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji WARTA S.A., Oddział w Krakowie (Główny Sponsor wystawy), Ojcowski Park Narodowy, Urząd Miasta Krakowa
Wykonanie:	Opracowanie plastyczne i makieta - Wacław Sawicz Realizacja - Autorzy oraz Pracownia Plastyczna MAK

Jura Krakowsko-Częstochowska, wyjątkowy w Polsce pod względem krajobrazowym obszar krasowy, zajmuje szczególne miejsce w dziejach początków zasiedlenia obecnego terytorium Polski przez istoty ludzkie. Stanowi ona - obok Śląska - kolebkę najstarszego w naszym kraju osadnictwa pradziejowego, będąc zarazem jednym z kilkudziesięciu centrów pojawienia się gromad ludzkich w środkowej Europie. Bardzo dobrze przebadana, tak pod względem archeologicznym, jak i przyrodniczym, dolina Prądnika stanowi swego rodzaju laboratorium badawcze, w którym można śledzić dzieje osadnictwa ludzkiego na Jurze (jak i na terenie południowej Polski) od jego prapoczątków po czasy historyczne, czy wręcz współczesne. Warto tu podkreślić, że owo "laboratorium" jest tym cenniejsze dla badań przyrodniczych i archeologiczno-historycznych, że pozwala prowadzić je w warunkach krajobrazu niemal naturalnego, nie przekształconego przez działalność człowieka. Dolina Prądnika znajduje się bowiem na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego, figurującego w rejestrze ONZ, w pierwszej dwudziestce wśród 1200 znajdujących się tam rezerwatów przyrodniczych.

Drzewo i dom.	Zamek Królewski w Ojcowie	Maczuga Herkulesa
Ostaniec skalny

Właśnie z terenu wspomnianego "laboratorium" pochodzą najciekawsze i najbardziej wartościowe znaleziska archeologiczne dokumentujące początki pobytu człowieka na terenie Polski. Materiały archeologiczne z takich stanowisk paleolitycznych, jak Jaskinia Ciemna, Jaskinia Mamutowa, Jaskinia Nietoperzowa, czy Jaskinia Maszycka, stały się podstawą podziałów chronologiczno-kulturowych nie tylko dla obszaru Polski, lecz także Europy Środkowej, zajmując trwałe miejsce w europejskiej literaturze naukowej dotyczącej starszej epoki kamienia. Z Jaskini Ciemnej, badanej m.in. przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie, pochodzą najstarsze w tej części Polski znaleziska, datowane na czasy przed 120 tysiącami lat, innych unikatowych znalezisk dostarczyła Jaskinia Maszycka, w której odkryto szczątki Homo sapiens sapiens oraz zdobione groty oszczepów wykonane z ciosów mamuta, będące najstarszym zachowanym w Polsce świadectwem sztuki prahistorycznej (15 tys. lat p.n.e.).

Jesień	Jesień	Góra Koronna
Wejście do Jaskini Ciemnej

Warto też podkreślić, że dolina Prądnika była miejscem wybieranym pod zasiedlenie również i w czasach późniejszych; ślady osadnictwa z epoki brązu, okresu wpływów rzymskich, czy wczesnego średniowiecza spotykane są w wielu jaskiniach i na ostańcach skalnych w obrzeżeniu doliny. Szczególnego znaczenia dolina Prądnika nabrała w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych, czego świadectwem są grodziska, warownie rycerskie i zamczyska. Nie należy wreszcie zapominać i o dzisiejszych turystycznych walorach tego terenu, który stanowi cel rekreacyjnych niedzielnych wycieczek mieszkańców nie tylko Krakowa. Piękno jurajskiego krajobrazu przyciąga tu co roku nowe rzesze miłośników przyrody (por. specjalne strony internetowe poświęcone Jurze i okolicom Ojcowa); sądzimy zatem, że przybliżenie - na tle artystycznych fotografii autorstwa Zygmunta Holcera - historii i przyrody tego pięknego obszaru uświadomi wszystkim odwiedzającym te tereny, że posiadały one niegdyś, w różnych okresach, wielkie znaczenie dla rozwoju kultury ludzkiej, z czego dziś niewielu ludzi zdaje sobie sprawę.

Wystawa została otwarta 5 kwietnia 2001 r.; zwiedzać ją można do 30 września br.

Otwarcie wystawy	Makieta Doliny Prądnika	Przedstawiciele Ojcowskiego Parku Narodowego
Fragment wystawy w MAK

Jacek Rydzewski

Inne strony poświęcone Jurze i okolicom Ojcowa

• Wirtualna Jura - www.jura.pl
• Krajowy Zarząd Parków Narodowych - www.mos.gov.pl/kzpn/
• Krajobrazy Polski - www.ap.krakow.pl/geo/polska.html
• Ojcowski Park Narodowy, oficjalna strona - www.opn.pan.krakow.pl
• Ojcowski Park Narodowy - www.ojcowskipn.prv.pl