Kontakt
2011-12-02 12:52

Bogowie starożytnego Egiptu

Scenariusz:
dr Hanna Szymańska, mgr Krzysztof Babraj
Oprawa plastyczna:
art. plastyk Renata Jabłońska

Zdjęcia z wystawy
Zdjęcia z wystawy

W 1995 roku uchwałą ministrów kultury państw Unii Europejskiej Kraków został wybrany do grona miast, europejskich stolic kulturalnych mijającego milenium i obdarowany tytułem Europejskiego Miasta kultury roku 2000. W związku z tym dawna stolica Polski przygotowała "Festiwal Kraków 2000", w obrębie którego znalazło się szereg ważnych wydarzeń artystycznych. Zaproponowany przez dział Archeologii Śródziemnomorskiej w Muzeum Archeologicznym w Krakowie projekt scenariusza wystawy "Bogowie Starożytnego Egiptu" został zaakceptowany w 1999 roku przez komisję festiwalową biura Kraków 2000 i skierowany do finansowania. Prace nad wystawą trwały od 1992 roku, kiedy to rozpoczęła się kosztowna konserwacja sarkofagów, kartonaży i tkanin koptyjskich. Całość zbiorów jest po konserwacji dzięki wydatnej pomocy specjalistów od drewna i kamienia z Wydziału konserwacji Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Do gablot zostało zastosowane oświetlenie światłowodowe ze względu na jego walory estetyczne oraz bezpieczeństwo samych zabytków. Źródło światła umieszczane jest poza gablotą i tym samym eliminuje promieniowanie UV i IR (podczerwień), jak również nie podnosi temperatury wewnątrz gablot. Światło, przewodzone przez światłowód, znajduje się wewnątrz gabloty. Dla większości eksponatów przyjęto najbardziej restrykcyjne kryterium oświetlenia zalecane przez konserwatorów, które przewiduje maksymalne natężenie 50 lx, przy czasie ekspozycji do 5-6 godzin dziennie. Stałą wilgotność, niezbędną dla zabytków polichromowanych i tkanin, zamkniętych w hermetycznych gablotach, stabilizuje umieszczony w specjalnych szufladach żel krzemionkowy lub bibuła absorpcyjna.

Muzeum Archeologiczne w Krakowie, w połowie XIX wieku zwane Muzeum Starożytności, najstarsza placówka archeologiczna w Polsce, założona w 1850 roku Polskiej Akademii Nauk, posiada dużą kolekcję zabytków starożytnego Egiptu, która prawie w całości jest prezentowana szerokiej publiczności od 10 czerwca br. Składają się na nią obiekty pochodzące z trzech źródeł.

Najstarszy i zarazem jeden z pierwszych zabytków egipskich w Krakowie, kompletny sarkofag wraz z mumią z początków XXII dynastii, pierwotnie znajdujący się w prywatnych rękach, ofiarowany został Towarzystwu Naukowemu Krakowskiemu w 1834 roku. Kryteria stylistyczne wskazują na drugorzędny warsztat tebański jako miejsce wykonania sarkofagu. Z pewnością jego właściciel (właścicielka ?) był związany ze świątynią Amona. Na skrzyni dwukrotnie pojawia się w inskrypcjach tytuł i imię zmarłej: Ozyrys pani domu tancerka Amona Nesi-Chonsu. Ponieważ jednak charakter wszystkich tekstów na tym sarkofagu nie jest jasny, nie jest pewne czy mamy tu rzeczywiście do czynienia z imieniem właścicielki tego sarkofagu (wieko oraz wieko pozorne były przygotowane dla mężczyzny). Istnieje również prawdopodobieństwo, że mumia, z którą sarkofag ten został przywieziony do Krakowa, należała do drugiego właściciela tego sarkofagu; podobne przypadki wtórnego użycia trumien były w tym okresie częstym zjawiskiem. Badania rentgenowskie i tomografia komputerowa mumii wykazały, że była to kobieta w wieku ok. 30 lat, która przynajmniej raz była matką i cierpiała na reumatyzm. Z dużym prawdopodobieństwem można też ustalić przyczynę jej śmierci. Otwór w górnej części czaszki oraz brak śladów gojenia wokół niego mogą świadczyć o tym, że zmarła wskutek uderzenia w głowę. Zdjęcia rentgenowskie i tomografii komputerowej prezentowane są na wystawie w specjalnej gablocie.

Najcenniejszą i najbardziej efektowną część zbioru stanowią cztery sarkofagi pochodzące z wykopalisk w el-Gamhud, miejscowości położonej dwadzieścia km na południe od Medinet el-Fayum, po zachodniej stronie Nilu, prowadzonych w latach 1907-1908 przez Tadeusza Smoleńskiego, pierwszego polskiego egiptologa i koptologa. Jedna z trumien, w typie "brzuchatych" (belly coffins), odznaczająca się płaskim dnem i okazałym wypukłym wiekiem, należy do kapłanki Izydy imieniem Aset-iri-khet-es. Na jej mumii znajdował się cenny kartonaż, który w czasach starożytnych został poważnie uszkodzony. Obecnie, po konserwacji, umieszczony został w osobnej gablocie. Na spodzie sarkofagu znajduje się wizerunek stojącej Izydy-Hathor z zachowaną kolorystyką, który jest widoczny w lustrze zamontowanym w pewnej odległości od spodu skrzyni. Niewątpliwą atrakcję dla zwiedzających stanowią wielko-formatowe przeźrocza z wynikami interdyscyplinarnych badań wspomnianej mumii oraz rekonstrukcja przyżyciowego portretu Aset-iri-khet-es. Wyniki tych badań dostarczyły sensacyjnych informacji na temat śmierci, określiły jej kod genetyczny, grupę krwi, a nawet porę roku, podczas której zmarła. Prezentujemy także film z rozwijania mumii.

Kolejne źródło pozyskania eksponowanych zabytków przez Muzeum to obiekty ze wspólnych wykopalisk zorganizowanych w latach 1910-1914 przez krakowską Akademię Umiejętności i wiedeńską Akademię Nauk, pod kierunkiem prof. Hermanna Junkera w Dolnej Nubii i Tura ( 13 km na wschód od Kairu). Nubijskie cmentarzyska (w El-Kubanija S i N, Arminna E i Toszka) wniosły ważne informacje dotyczące pochówków, jak również dostarczyły licznego materiału ceramicznego z okresu. Niektóre z naczyń z pierwszego okresu (Grupa C) posiadają grafitti geometryczne oraz w formie zwierząt. Ogólna ilość zabytków przekazana przez Junkera Akademii Umiejętności liczyła 149 obiektów.

Z wykopalisk H. Junkera z Giza w 1913 roku, prowadzonych we wschodnim sektorze Wielkiego Cmentarzyska Zachodniego, na zachód od piramidy Cheopsa, pochodzi cenna wapienna rzeźba z V dynastii przedstawiająca mężczyznę i stojącą obok kobietę (wys. 36,4 cm), jak również męski wapienny tors, (wys. 14 cm, szer. 15 cm) ze śladami czerwonej polichromii.

Trzeci i zarazem największy zbiór, stanowiący trzon egiptologicznej wystawy, pochodzi z muzeum założonego przez żołnierzy Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich walczących w brytyjskich Siłach Zbrojnych podczas II wojny światowej w Egipcie. Zbiory, które zainicjował Jarosław Sagan, zgromadzone zostały dzięki szczodrym darom żołnierzy. Zabytki kupowano w Muzeum Egipskim w Kairze, na kairskim targu Muskach oraz wymieniano za przydziałowe papierosy.. Nie brakuje też obiektów nabytych u renomowanych antykwariuszy egipskich. Zadziwiająca jest dokładność, z jaką rejestrowano poszczególne obiekty w specjalnie do tego przeznaczonej księdze inwentarzowej, opatrując każdą rzecz opisem, rysunkiem bądź fotografią. Oprócz wzruszającej nas dzisiaj dbałości o poziom kultury kraju, musimy podziwiać wyczucie żołnierzy, którzy nie kupowali falsyfikatów. Przeciwnie, wśród licznych zabytków znaleźć można eksponaty o unikalnej wartości poznawczej. Do przywiezionych cymeliów należy m.in alabastrowy tors męski wys. 15 cm. pochodzący z el-Kantara, datowany na okres ptolemejski (początek II w. przed Chr.). Rzeźba przedstawia młodego nagiego mężczyznę z odbitą głową, rękami i nogami, ustawionego frontalnie, z lewą nogą w wykroku. Dwa elementy umożliwiają interpretację i datowanie zabytku. Na prawe ramię młodzieńca spływa zakończenie loka młodości - atrybut Horusa, zaś na plecach widoczne są końce królewskiego diademu, opaski noszonej przez macedońskich władców wzorujących się na Aleksandrze Wielkim. Rzeźba przedstawia jednego z Ptolemeuszy ukazanego jako Horusa.

Przykładem źródeł pisanych, które są zaprezentowane na wystawie, jest spory zbiór ostraków hieratycznych, demotycznych, greckich i koptyjskich, zakupionych przez żołnierzy w nieznanym miejscu, które według wszelkiego prawdopodobieństwa pochodzą z Edfu (gr. Apollinopolis Magna), stanowiska badanego pod koniec lat 30-tych przez francusko-polską misję, pod kierunkiem wybitnego polskiego archeologa, Profesora Kazimierza Michałowskiego. Ich teksty, datowane na okres od II wieku przed Chr. Do VII wieku po Chr., zawierają głównie kwity podatkowe, np. za zapłacenie podatku w zbożu, wpłaty za apomoira, (podatek uiszczany w pieniądzu za winnice i sady), zapłacenia podatków chomatikon i balaneutikon, jak również bankowe zaświadczenia o rozdawnictwie wina stacjonującym w Edfu legionistom rzymskim, podatek od pochodzenia żydowskiego laografii (rodzaj podatku pogłównego - w Edfu znajdowała się duża dzielnica żydowska) etc. Przypadkiem dokonano interesującego odkrycia - stwierdzono, że dwa ostraka pochodzące z różnych kolekcji (z Krakowa i Wiednia) były pisane jedną ręką.

W osobnych specjalnych gablotach prezentowane są tkaniny koptyjskie oraz egipskie całuny grobowe z II wieku.

W skład ekspozycji wchodzą też, należące do rzadkości w egiptologicznych kolekcjach, mumie zbożowe. Są to pseudo-mumie, niewielkich rozmiarów, zawierające ziemię wymieszaną z ziarnem jęczmienia, które pod wpływem wilgotności kiełkowało. Mumie te miały symbolizować siły życiodajne Ozyrysa i odradzającą się przyrodę. W miejscu twarzy nakładano woskową maskę. Nasze egzemplarze mają, bardzo rzadkie dla tego typu zabytków, starannie modelowane srebrne, pozłacane maski. Mumie tego rodzaju przygotowywano na święto Ozyrysa i następnie umieszczano w drewnianych sarkofagach i grzebano w piasku, w pobliżu świątyń egipskich.

W oddzielnej przyściennej gablocie wyeksponowane zostały stele nagrobne: dziewięć pochodzi z Kom Abu Billou (gr.Terenuthis, arab. El-Tarrana), z okresu rzymskiego, jedna z okresu koptyjskiego, o charakterystycznej ikonografii, której główny element stanowią siedzące po obu stronach zwieńczenia gołębie oraz trzy epitafia chrześcijańskie z IX-X wieku z nekropoli w Ginari/Tafa w Nubii. Zespół zabytków z Nubii stanowi obecnie największą kolekcję na świecie z tego stanowiska.

Natomiast bogaty zbiór uszebti (ponad siedemdziesiąt obiektów) reprezentują m.in. figurki pochodzące z Deir- el-Bahari, z Cachette II, datowane na 21 dynastię. Noszą imię Nes-Amun-Ipet, którego sarkofag znajduje się w Muzeum Egipskim w Kairze. Z inskrypcji na nim umieszczonej wynika, że właściciel figurek szczycił się bogatą tytulaturą. Nosił m.in. tytuł "kroczący na czele Amona", "wielki kapłan oczyszczenia mający dostęp do Amona w Karnaku", "pisarz skarbca świątyni Amona". W Muzeum Egipskim w Kairze znajduje się także należący do niego mitologiczny papirus.

Duża kolekcja lampek oliwnych i figurek terakotowych z okresu grecko-rzymskiego, prezentowanych na wystawie posiada istotna wartość jako materiał poznawczy dla studiów na cywilizacją egipską tego okresu. Terakoty jako przedmioty kultu (np. przedstawienia bogini Izydy i jej kapłanek) bądź bibeloty stanowią doskonałą ilustrację życia codziennego. Znalezione wśród nich dwa wizerunki Ptolemeuszy potwierdzają tezę o portretowaniu władców również w drobnej plastyce.

Wystawie towarzyszy katalog autorstwa K. Babraja i H. Szymańskiej, który obejmuje rys historyczny kolekcji, omówienie wyników badań nad mumią Aset-iri-khet-es oraz ułożone chronologicznie opisy najważniejszych zabytków (220 stron, glossariusz i wykaz skrótów).

Krzysztof Babraj, Hanna Szymańska

Zdjęcia z wystawy


Ilość komentarzy do tej strony: 186 Skomentuj stronę
Lp. Imię Temat Data
1. Przemek kurde 17-09-2000 18:56:55
2. Nofertiri  Re: kurde 29-09-2000 23:19:21
3. spal   Re: kurde 29-11-2006 18:36:20
4. Jeszua  Re: kurde 22-05-2001 10:14:27
5. Tiger   Re: kurde 11-02-2002 23:39:13
6. lio    bllleeee 10-09-2003 19:45:11
7. heheh     Re: bllleeee 15-06-2005 12:05:42
8. KICKA      Re: bllleeee 27-09-2006 19:52:18
9. huhuhu     Re: bllleeee 07-03-2006 13:37:40
10. viperaberus   Re: kurde 19-01-2004 22:00:54
11. Justyna    Re: kurde 22-10-2006 18:46:15
12. krzysiek  Re: kurde 08-10-2002 18:14:09
13. kamil PAWŁOWSKI   Re: kurde 09-07-2005 12:36:08
14. KURDEMON  Re: kurde 11-02-2003 19:11:21
15. kk   Re:kurczak 14-05-2003 14:11:09
16. Bazyl  Re: kurde 13-05-2003 08:21:36
17. fghgfghfg  Re: kurde 29-10-2003 16:44:16
18. Conrad Brożek  brak 02-03-2004 10:51:15
19. chan  Re: kurde 12-06-2004 10:19:18
20. Pati  Re: kurde 13-07-2004 23:52:50
21. pati   Re: kurde 29-12-2005 16:55:56
22. Howard Carter  Re: kurde 21-02-2005 12:52:33
23. nieważne  Re: kurde 16-04-2005 07:56:45
24. Przemek   kurde 29-06-2005 15:28:56
25. Przemek   kurde 29-06-2005 15:29:02
26. Przemek   kurde 29-06-2005 15:29:07
27. xxx  Re: kurde 18-09-2005 12:22:47
28. xxx  Re: kurde 18-09-2005 12:22:59
29. Przemek ;)  Re: kurde 09-11-2005 19:52:34
30. tajemnica  bogowie 27-02-2006 19:11:56
31. kulolo  ale mnie załatwili 24-03-2006 17:53:00
32. Morda  Re: kurde 25-03-2006 20:25:07
33. Kasia Super 24-02-2001 22:11:22
34. basia kiepska 21-11-2001 16:35:35
35. kamil  Re: kiepska 22-10-2005 09:11:48
36. Ralf :)))) 26-12-2001 15:05:49
37. Asia  hmmm... 13-03-2002 23:01:37
38. KINDER cooool 05-02-2002 22:11:33
39. AGA Re: 01-04-2002 20:51:04
40. Agnieszka :) 14-05-2002 09:01:25
41. Ewelina Dziękuję 20-09-2002 12:24:19
42. Karilla  Re: Dziękuję 09-06-2006 09:49:06
43. Patryk z Żar hmm 20-09-2002 15:53:18
44. Wioleta  Re: hmm 02-10-2002 18:14:58
45. paweł Wystawa o Bogach Egiptu 08-10-2002 18:12:32
46. archeolog cool 14-10-2002 12:31:11
47. Zosia Wystawa o Bogach S... 15-10-2002 11:13:02
48. Róża.z. takie se 16-10-2002 20:41:50
49. Tomek Do kitu 17-10-2002 15:35:07
50. yugyt  Re: Do kitu 21-10-2002 18:55:56
51. Izyda  Re: świetny 09-02-2003 22:40:48
52. Izyda   Re: kapitalny 09-02-2003 22:45:42
53. Izabela Byłam tam 13-11-2002 14:19:52
54. Izabelka:)  Re: Byłam tam 14-07-2003 11:22:15
55. ollo nudna 19-11-2002 17:42:16
56. Kara Opisy bogów a będzie super 28-11-2002 15:47:09
57. Nefertari  Re: Opisy bogów a będzie super 11-12-2002 22:50:25
58. tadeusz  Re: Opisy bogów a będzie super 23-08-2005 20:19:42
59. hak  Re: nuda 22-10-2005 09:02:13
60. hak  Re: nuda 22-10-2005 09:02:16
61. mmmmmmmmmmmmmmmmmm   nnnnnnnnnnnnuuuuuuuuuuda 22-10-2006 18:25:23
62. Amon > 08-12-2002 16:15:26
63. beata super 20-12-2002 10:10:50
64. adam  Re: super 20-12-2002 10:54:09
65. Wojtas O wy Poganie 24-12-2002 14:06:47
66. Wotan  Re: O wy Poganie 26-04-2004 21:35:29
67. ANUBIS POKÓJ WAM 29-12-2002 13:42:07
68. mmmmmmmmmmm  Re: POKÓJ WAM 02-10-2006 15:55:06
69. mmmmmmmmmmm  Re: POKÓJ WAM 02-10-2006 15:55:09
70. mmmmmmmmmmm  Re: POKÓJ WAM 02-10-2006 15:55:11
71. kosa jeszcze opisy o bogach a bedzi... 07-01-2003 14:43:02
72. kasia  Re: jeszcze opisy o bogach a b... 12-03-2003 10:08:01
73. licealistka ...... 09-02-2003 15:26:39
74. Zofia W z Inowrocławia Zadziwiajšce !!! 14-02-2003 14:27:39
75. bartek nopi 17-02-2003 14:46:12
76. bartek nopi 17-02-2003 14:50:48
77. Ilona Egipt 27-02-2003 09:45:39
78. gosia  Re: Egipt 09-11-2005 15:24:25
79. ola  Re: Egipt 25-05-2006 17:51:51
80. ola  Re: Egipt 25-05-2006 17:52:00
81. Monika jeszcze rysunki i będzie cool 02-03-2003 19:33:22
82. magda  Re: jeszcze rysunki i będzie c... 06-10-2005 17:42:21
83. Ania NIE bardzio 04-03-2003 14:14:56
84. ula  Re: NIE bardzio 26-09-2005 13:25:49
85. sabia galeria 15-03-2003 12:07:00
86. Patrycja super! 17-04-2003 16:02:49
87. patrycja  Re: super! 29-12-2005 16:57:41
88. MatyśkaB Ale jednak 07-05-2003 22:27:57
89. kamil to mi się podoba 31-05-2003 19:41:52
90. anet czułam się jakbym wchodziła do... 03-06-2003 23:55:42
91. Amatorka  Re: czułam się jakbym wchodził... 08-09-2003 10:13:53
92. Blaszka  Re: czułam się jakbym wchodził... 04-08-2005 12:25:29
93. my spox 17-08-2003 19:11:15
94. andrzej pharoh bogowie Egiptu 19-09-2003 16:21:33
95. sylwia Kusmierczyk prosze o opisy o bogach 06-10-2003 19:17:38
96. jebac sylwie kusmierczyk!!!  Re: prosze o opisy o bogach 22-01-2006 02:56:28
97. Angelika Ja szukałam opisy bogów!!!!!! ... 06-10-2003 20:33:32
98. Natka Bogowie 17-10-2003 13:50:36
99. agnieszka  Re: Bogowie 26-09-2005 13:30:05
100. AGNIESZKA BOGOWIE 08-11-2003 13:18:56
101. patryk  Re: BOGOWIE 21-11-2003 20:09:00
102. ala   Re: BOGOWIE 25-10-2006 20:19:26
103. Agulka spox 12-11-2003 15:23:29
104. Mikolaj  Re: spox 12-11-2003 15:44:53
105. Asia yoooooooooooo:))))))))) 15-11-2003 17:19:40
106. aek Dajcie spokuj 13-01-2004 10:02:57
107. Horus Zbiory muzeum 03-02-2004 11:20:58
108. Nefretete ... 07-02-2004 18:28:16
109. Witch Gdzie zdjęcia!!!!!!!!!!!!!!!!!... 04-03-2004 14:48:22
110. Mikołaj  Re: Gdzie zdjęcia!!!!!!!!!!!!!... 04-03-2004 15:00:09
111. bez nazwy  Re: Gdzie zdjęcia!!!!!!!!!!!!!... 23-11-2005 16:13:31
112. Karmilla   Re: Gdzie zdjęcia!!!!!!!!!!!!!... 08-10-2006 20:38:57
113. asica yeah 28-03-2004 11:13:00
114. Ola ... 20-04-2004 20:06:24
115. Ala  gdzie obrazki komu się chce ta... 20-04-2004 20:07:44
116. Bonifacy   Re: gdzie obrazki komu się chc... 21-04-2004 11:29:34
117. Jones    Re: gdzie obrazki komu się chc... 22-02-2005 11:30:05
118. Jones   Re: gdzie obrazki komu się chc... 22-02-2005 11:28:38
119. mumin Egipt 31-05-2004 23:51:05
120. Meretseger  Re: Egipt 02-06-2005 09:07:42
121. Meretseger  Re: Egipt 02-06-2005 09:08:07
122. alfonzinio  Re: Egipt 07-11-2006 18:52:28
123. asik co za czasy 03-06-2004 01:53:10
124. Ada  Re: co za czasy 07-06-2004 19:00:39
125. Horus   Re: co za czasy 08-06-2004 09:02:58
126. MADZIA porażkowo 07-06-2004 20:30:30
127. Aleksander Furtak 15-latek z L... Archeologia 21-02-2005 12:43:37
128. Henry Jones Kto chce pogadać o Archeologii... 22-02-2005 11:24:20
129. Valdek  Re: Kto chce pogadać o Archeol... 15-11-2005 18:56:01
130. Valdek  Re: Kto chce pogadać o Archeol... 15-11-2005 18:56:17
131. Tutanketsetamon   Lubicie Bibliotekę Aleksandryj... 15-11-2005 18:59:04
132. Tutanketsetamon   Lubicie Bibliotekę Aleksandryj... 15-11-2005 18:59:10
133. Noworodek    Jestem z wami.GDZIE ZDJĘCIA???... 15-11-2005 19:03:20
134. marta egipcjanka w krakowie 09-03-2005 07:36:48
135. Michał  Re: egipcjanka w krakowie 04-05-2005 12:44:03
136. MATRIX GDZIE ZDJECIA 18-06-2005 20:00:04
137. ....  Re: GDZIE ZDJECIA 26-09-2005 15:15:35
138. ....  Re: GDZIE ZDJECIA 26-09-2005 15:15:47
139. mikolaj gdzie zdjęcia 26-09-2005 17:56:46
140. mikolaj gdzie zdjęcia 26-09-2005 17:57:04
141. Karolina BOGOWIE 27-09-2005 16:56:51
142. sdf  Re: BOGOWIE 29-09-2005 13:12:29
143. sdf  Re: BOGOWIE 29-09-2005 13:12:30
144. Łukasz  Re: BOGOWIE 06-10-2005 12:54:29
145. uuuuu fggfhgf ,Y 30-09-2005 11:46:59
146. alina Łeeeeeeeeeeeeee!!!!!!!!!!!!!!!... 05-10-2005 19:36:56
147. Katsumi_Sakamae najlepsza wystawa 08-10-2005 19:19:24
148. Piotrek Re 16-10-2005 14:25:06
149. Piotrek Uczestnicy 16-10-2005 14:27:38
150. kinga kopeć BEZNADZIEJA 22-11-2005 16:09:24
151. Pawel ... 08-12-2005 20:49:24
152. Pawel  Re: ... 08-12-2005 22:13:50
153. ...  Re: ... 16-12-2005 13:10:16
154. g. Super strona 27-12-2005 14:57:03
155. g. Super strona 27-12-2005 14:58:10
156. Mumia  Re: Super strona 24-03-2006 17:47:28
157. jarogniew brak fotografii 16-05-2006 18:50:53
158. jarogniew brak fotografii 16-05-2006 18:50:55
159. jarogniew brak fotografii 16-05-2006 18:50:58
160. jarogniew brak fotografii 16-05-2006 18:51:01
161. jarogniew brak fotografii 16-05-2006 18:51:03
162. jarogniew brak fotografii 16-05-2006 18:51:04
163. iza uwielbiam egipt!!!!! 11-07-2006 17:24:32
164. rgcbu vgcjseoyf rgcbu vgcjseoyf 08-09-2006 22:21:25
165. Sexylady :*  Ale cool 12-11-2007 15:14:30
166. karolina mumie 11-10-2006 17:22:10
167. amandzia głupie 24-10-2006 20:32:47
168. ziomeek jajko jak na kamieniu 24-10-2006 20:36:28
169. maarysiaaXD Super!!! Jeszcze pojadę!!! 09-11-2006 09:43:48
170. maarysiaaXD Super!!! Jeszcze pojadę!!! 09-11-2006 09:47:00
171. urszulka Re: bleeee 16-11-2006 13:53:10
172. urszulka Re: bleeee 16-11-2006 13:59:06
173. Ulka Suuuuper!!!!:) 18-11-2006 19:42:23
174. kamil  Re: Suuuuper!!!!:) 22-11-2006 12:01:54
175. kamil Bogowie 22-11-2006 11:55:35
176. michał  Re: Bogowie 22-11-2006 11:57:44
177. Sylwusia bogowie 02-01-2007 15:35:36
178. świety mikołaj  Ja tego nie lubię patzryć i to... 09-01-2007 22:17:03
179. Klaudia DZIWNI LUDZIE 24-06-2007 16:29:56
180. Misiek mam pytanko 09-11-2007 21:11:10
181. cortez archeologia 15-11-2007 18:03:44
182. Oliwcia Mi tam się podoba 27-11-2007 18:56:13
183. paulina Egipt 07-12-2007 18:39:10
184. Lilka Egipt 19-12-2007 19:07:10
185. Paulina Fajnie... 12-02-2008 16:38:09
186. AGA Polecam 16-10-2008 19:17:06

Nie ponosimy żadnej odpowiedzialności za treści komentarzy publikowanych na tej stronie. W ekstremalnych przypadkach zastrzegamy sobie prawo ich usunięcia.

do góry drukuj