Dzieje pieniądza chińskiego

Wystawa, przygotowana przez Ministerstwo Kultury ChRL, prezentuje długie dzieje pieniądza chińskiego, od czasów, gdy rolę tą pełniły muszle, aż do współczesnych banknotów i monet. Śledząc dzieje pieniądza chińskiego zagłębiamy się nie tylko w historię Chin i wydarzenia polityczne (zmiany panujących dynastii, najazdy), ale także zapoznajemy się z myślą techniczną (metalurgia, pieniądz papierowy) i sztuką (kaligrafia, malarstwo), czy też rozwojem handlu (Jedwabny Szlak) tej fascynującej cywilizacji.

Pierwszymi przedmiotami, których używano jako pieniędzy na terenach zamieszkałych przez Chińczyków, były muszelki. To spowodowało przejście ze starego systemu wymiany towaru na inny towar do innej epoki pieniężnych symboli. Kiedy rozpoczęła się epoka brązu, w czasie której dzięki swoim zdolnościom i wiedzy Chińczycy stworzyli wspaniałą kulturę, a brązowe monety zastąpiły muszle i jako waluta tej epoki zostały uzupełnione przez wprowadzenie do obiegu cennych metali takich jak złoto i srebro. Wraz z ich pojawieniem powiększyły się targowiska handlowe, a wszelkiego rodzaju pieniądze weszły do szerokiego obiegu. Nastąpił historyczny rozwój nowej cywilizacji, doprowadzając stopniowo do perfekcyjnej integracji kredytu i obiegu walut, aż po dzień dzisiejszy. Historia pieniędzy w Chinach liczy ponad 4 tysiące lat, w tym czasie pojawiły się różne typy monet i różne formy pieniądza wliczając złoto, srebro, monety miedziane i papierowe pieniądze. Pieniądze dały ludziom więcej wolności poruszania się i łączenia. W czasie wszystkich okresów historycznych lub faz różne materiały i różne metody bicia pieniędzy odbijały nie tylko polityczne napięcia, lecz także stan ekonomiczny i poziom rozwoju technologicznego. Pieniądze zawsze były ściśle związane z rozwojem społecznym. Zmiana i wymiana będących w obiegu pieniędzy mówią o historii, o zmiennych losach narodów, o wzlotach i upadkach dynastii, a także szeroko odbijają zdolności i wyobraźnię fałszerzy, którzy dla wzbogacenia produkowali unikatowe pieniądze o doskonałych formach. Mamy szczerą nadzieję, że zwiedzający tę ekspozycję pogłębią swoją znajomość chińskiej historii i kultury dzięki zaznajomieniu się z długą historią chińskich pieniędzy.

Jak były robione pieniądze w starożytnych Chinach? Najstarsza była metoda odlewania pieniędzy, która była bardzo złożonym procesem. Najpierw odlewano miedzianą formę „matkę", potem nakładano kolejne warstwy gliny i przygotowywano formę „dziecko". Formy „matka" i „dziecko" były składane razem i roztopiony brąz wlewano przez otwór. Kiedy monety stwardniały gliniane formy rozbijano i wyjmowano brązowe monety. Koniecznym etapem było spiłowanie i wygładzenie ostrych krawędzi okrągłych monet. Za czasów dynastii Song produkcja monet stała już na wyższym poziomie i była bardziej wydajna, a gliniane formy zostały zastąpione przez odlewy w piasku. W procesie tym z gęstego, lepkiego piasku formowano dwa pokłady, a monety „matki" umieszczano między nimi. Na gotowy pokład silnie naciskano, aż awers i rewers monety odcisnęły się w piasku, a potem przez otwór wlewano roztopiony brąz. Następnie piaskowe pokłady kruszono i wyjmowano monety, a z pokruszonych fragmentów formowano dwa nowe pokłady; dzięki ponownemu użyciu oszczędzano materiał i skracano czas produkcji. Etapy takiej produkcji były następujące:

1. Przy metodzie odlewania w piasku ziarenka najpierw były odcedzane, a potem przesiewane, aż osiągnęły równą granulację. Potem za pomocą monet „matek" wytłaczano w nich kształty przyszłych monet.
2. „Jastrzębi dziób" to kleszcze używane do ściśnięcia pojemnika przed stopieniem brązu i jego rozlaniem do form z odciśniętymi kształtami monet.
3. Po odlaniu monety wymagały jeszcze dalszej obróbki, oczyszczenia i wygładzenia.

Niewykończone monety nanizano na długi kij a ich krawędzie ścierano płaską płytką. Drobne starożytne monety m.in. dlatego przyciągają uwagę tak wielu ludzi, ponieważ obrazują historyczne wydarzenia, które kształtowały polityczne, ekonomiczne i kulturalne procesy ewolucji każdej dynastii w ciągu całej chińskiej historii. To jest zawarte w powiedzeniu – wzlot i upadek dynastii obrazują pieniądze.

Na podstawie anglojęzycznego katalogu opracował Henryk Brandys

Jest to już piąta z kolei wystawa chińska, jaką gościmy w Muzeum Archeologicznym w Krakowie dzięki uprzejmości Ambasady Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie. Wystawę będzie można zwiedzać od 8 marca do 15 kwietnia 2007 r.

Jacek Rydzewski