Zbiór wykopalisk z Bilcza Złotego im. XX Leona i Teresy Sapiehów

(wystawa czasowa w Muzeum Archeologicznym w Krakowie)

W dniu 11 października 2001 roku w salach Muzeum Archeologicznego w Krakowie odbyło się uroczyste otwarcie wystawy poświęconej przechowywanym w Muzeum materiałom kultury trypolskiej z miejscowości Bilcze Złote na Ukrainie. Od roku 1904 Muzeum Archeologiczne w Krakowie (wówczas Muzeum Archeologiczne Akademii Umiejętności) jest w posiadaniu tej przepięknej kolekcji materiałów, pochodzących z badań wykopaliskowych na terenie majątku Bilcze Złote na Ukrainie, będącym wtedy własnością księcia Leona Sapiehy. Materiały te pochodzą z dwóch stanowisk: z jaskini Werteba oraz z osady odkrytej na terenie parku dworskiego. Badania na terenie obu stanowisk prowadzili w różnych latach Adam Honory Kirkor, Gotfryd Ossowski i Włodzimierz Demetrykiwicz, a także przedstawiciele Muzeum Lubomirskich we Lwowie. W roku 1904 materiały z badań w Bilczu Złotym zostały przekazane, na mocy umowy zawartej pomiędzy księżną Teresą Sapieżyną, wdową po księciu Leonie, a Akademią Umiejętności w Krakowie, do Muzeum Akademii, gdzie miały zostać wystawione na widok publiczny. Dzisiaj, po prawie 100 latach, Muzeum krakowskie wypełnia wolę ofiarodawczyni. Piękne okazy malowanej ceramiki trypolskiej z Bilcza Złotego znajdowały się wprawdzie na naszej wystawie stałej, lecz dopiero teraz pokazujemy zabytki w pełni charakteryzujące cały zbiór.

W 1999 roku Muzeum nasze otrzymało z KBN grant na opracowanie materiałów z Bilcza Złotego. Kierownikiem grantu została dr Ewa Rook, oprócz niej w pracach brali udział mgr Elżbieta Trela i dr Taras Tkaczuk z Ukrainy. Po śmierci dr Ewy Rook kierownictwo prac przejął doc. dr hab. Sławomir Kadrow z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Krakowie. W pracach nad tymi materiałami bardzo pomaga dr Michał Sochacki z Muzeum Krajoznawczego w Borszczowie na Ukrainie. Od kilku lat prowadzi on badania wykopaliskowe w jaskini Werteba i pomaga jak może naszym kolegom.

Badania w ramach grantu właśnie się kończą. Polsko-ukraiński zespół archeologów opracował już tę jedną z największych w Europie Środkowej kolekcję zabytków. Składa się na nią ponad 300 całych naczyń i ponad 35 tysięcy ich fragmentów, około 120 figurek ludzkich i zwierzęcych, ponad 60 glinianych przedmiotów związanych z tkactwem (przęśliki, ciężarki tkackie, szpulka), około 200 narzędzi z kości i rogu, około 300 narzędzi krzemiennych i kamiennych (sierpce, siekiery, tłuczki-rozcieracze) oraz ozdoby z kości i muszli, a także niewielki dysk wykonany z hematytu. Zabytki datowane są na okres 3870-2710 lat p.n.e.

Jak wspomniano, prace badawcze są już na ukończeniu. Ich efektem będzie książka, natomiast muzealnym podsumowaniem trzyletniego, międzynarodowego programu badawczego jest obecna wystawa. Powstała ona dzięki współpracy archeologów, paleozoologów, paleobotaników, petrografów i artystów plastyków. Staraliśmy się zaprezentować tę dawno minioną kulturę, która pojawiła się między Dniestrem, Prutem i Seretem prawie 7 tysięcy lat temu (4800 p.n.e.), w najbardziej zrozumiały sposób. Z tego względu posłużyliśmy się makietą przedstawiającą wieś trypolską, kopiami piętrowych domów i licznymi rekonstrukcjami procesów wytwórczych, np. zdobienia naczyń glinianych, produkcji i użytkowania narzędzi krzemiennych. Ozdobą wystawy są jednak same zabytki: doskonałe w formie ozdoby i broń z kości, ceramika i figurki malowane trzema rodzajami barwników oraz precyzyjnie wykonane narzędzia krzemienne, które razem składają się na największą, unikatową na skalę europejską, kolekcję wyrobów kultury trypolskiej.

Wystawa będzie czynna do kwietnia 2002 roku.

Elżbieta Trela, Jacek Rydzewski

Modele domów	Narzędzia krzemienne	Naczynie zasobowe
Osada	Wystawa	Otwarcie wystawy

Zobacz również:

• Zbiory z Bilcza Złotego