Materiały kultur kręgu lendzielsko-polgarskiego
ze stanowiska 16 w Targowisku, pow. Wieliczka,
woj. małopolskie

(Streszczenie)

Piotr Włodarczak

Szerokopłaszczyznowe badania archeologiczne na stanowisku 16 w Targowisku, gm. Kłaj, pow. Wieliczka (ryc. 1) prowadzone są od roku 2000 w ramach akcji ratowniczej przed budową autostrady A-4. Do chwili obecnej przebadano tu obszar o wielkości około 2 hektarów (stan na czerwiec 2003 roku). Stanowi to około 20% szacowanej powierzchni stanowiska. Dotychczas odkryto tu przede wszystkim liczne ślady osadnictwa kultury ceramiki wstęgowej rytej (KCWR) oraz kultury mierzanowickiej (wczesna epoka brązu). Oprócz tego, stwierdzono również obecność mniej licznych materiałów związanych z ugrupowaniami kręgu lendzielsko-polgarskiego (kulturą malicką oraz grupą wyciąsko-złotnicką), a także z okresem wczesnego średniowiecza. Stanowisko jest położone na rozległym wzgórzu lessowym, ciągnącym się z zachodu na wschód bezpośrednio ponad doliną małego lewobrzeżnego dopływu Raby.

Materiały kultury malickiej odkryte zostały na kulminacji wzgórza, w centralnej części stanowiska (ryc. 3). Znaleziono je we wschodniej części strefy występowania bogatych znalezisk datowanych na późną fazę KCWR. Ślady osadnictwa grupy wyciąsko-złotnickiej zlokalizowane są natomiast tuż poniżej kulminacji - na południowym stoku wysoczyzny (ryc. 11). Do chwili obecnej odkryto 7 obiektów kultury malickiej (ryc. 3). Były to niezbyt regularne, rozległe i głębokie jamy o wyraźnie warstwowanym wypełnisku. Na podstawie analizy zabytków ceramicznych obiekty te można łączyć z zaawansowanym etapem okresu klasycznego rozwoju tej kultury. Za takim datowaniem przemawia brak w materiałach ceramicznych pewnych wyznaczników fazy późnej (rzeszowskiej), przy obecności rozbudowanej stylistyki zdobień plastycznych i odciskanych. Obok inwentarzy ze stanowiska 17 w Brzeziu oraz ze stanowiska 11 w Targowisku (Czekaj-Zastawny, Grabowska, Zastawny 2003), znaleziska ze stanowiska 16 w Targowisku są obecnie najistotniejszymi materiałami źródłowymi do badań nad kulturą malicką w strefie lessowej Pogórza Bocheńskiego.

Na południowym stoku wzgórza, w strefie stosunkowo słabo jeszcze rozpoznanej wykopaliskowo (ryc. 11), odkryto 5 obiektów datowanych na późny okres rozwoju kultur kręgu polgarskiego. Były to płytkie jamy o trapezowatym lub nieckowatym kształcie. Stylistyka zabytków ceramicznych (ryc. 12) posiada dobre analogie wśród znalezisk grupy wyciąsko-złotnickiej. Z obszaru lessów wielicko-bocheńskich znane były dotychczas jedynie pojedyncze znaleziska, wiązane z tą grupą kulturową (z Bodzanowa, pow. Wieliczka oraz Moszczenicy, pow. Bochnia). W wyniku ratowniczych badań autostradowych zasób informacji dotyczących osadnictwa grupy wyciąsko-złotnickiej w tym regionie wydatnie się więc powiększy.