Emil Zaitz

Sprawozdanie z badań archeologicznych prowadzonych w Krakowie w 2004 r. przy przebudowie nawierzchni płyty Rynku Głównego po zachodniej stronie Sukiennic

Streszczenie

Badania archeologiczne w Krakowie na Rynku Głównym podjęto w związku z przebudową nawierzchni w zachodniej części placu. Robotami budowlanymi oraz pracami archeologicznymi i architektonicznymi objęty został teren znajdujący się po zachodniej stronie Sukiennic, w miejscu dawnych Kramów Szewskich i jatek czerwonych garbarzy, gotyckich kamieniczek zwanych Postrzygalnią i Syndykówką, średniowiecznego i renesansowego Ratusza (wraz z kabatami, odwachem i spichlerzem), a także innych budowli zlokalizowanych głównie w północno-zachodnim kwartale Rynku. Jeszcze w XVIII stuleciu i w pierwszej poł. XIX w. znajdowały się tu różnorodne budowle murowane i drewniane oraz obiekty o bliżej nieokreślonej konstrukcji. Należały do nich kramy olejne, powroźnicze, owsiane, krupnicze, mączników i solarzy, jatki garncarskie, sadelne, piernikarskie, olejne i piekarskie, kramy rybne i śledziowe, a także jatki szklane i kramy z różnymi rzeczami. W zachodniej połowie dawnego rynku zlokalizowany był też pręgierz i studnia oraz instalacje drewniane i zbiorniki powiązane ze średniowiecznym wodociągiem miejskim. W różnych okresach funkcjonował tu również targ kurzy, targ solny i targ węglowy, na których handel odbywał się prawdopodobnie z drewnianych straganów oraz różnorodnych wózków, koszyków, beczek i przenośnych stoisk.

Podjęta w 2004 r. przebudowa zachodniej części Rynku koncentrowała się na wymianie i rozbudowie już istniejących sieci kanalizacyjnych, wodociągowych, energetycznych i telekomunikacyjnych, a także na wymianie podbudowy oraz nawierzchni placu z lat 60-tych XX w. Roboty te prowadzono zazwyczaj w miejscu już istniejących instalacji, najczęściej w obrębie nawarstwień przemieszanych i przemieszczonych w trakcie poprzedniej przebudowy placu w XX w. Całkowicie nowymi obiektami konstrukcyjnymi był natomiast kanał technologiczny usytuowany bezpośrednio przy fundamencie zachodniej ściany Sukiennic, a także żelbetowe donice do posadzenia nowych drzew oraz potężne konstrukcje fundamentowe pod obiekty małej architektury (maszty, ławy kamienne, choinki itp.). Badania archeologiczne przy wznoszeniu tych obiektów oraz przy przebudowie nawierzchni placu miały charakter ratowniczy i realizowano je równolegle z pracami budowlanymi. W wielu przypadkach działalność badawcza została ograniczona do rozpoznania oraz zarejestrowania nawarstwień zniszczonych przez przekopy instalacyjne i budowlane z XIX lub XX w., a także do pozyskania z nich materiału zabytkowego niezbędnego do datowania. Tylko niektóre wykopy (kanalizacyjne i pod kanał technologiczny) udało się poszerzyć i odpowiednio pogłębić dla uzyskania pełnego przekroju nawarstwień. Pełne badania o charakterze systematycznym przeprowadzono tylko w północno-wschodniej części zachodniej połowy Rynku, w miejscu odkrycia tzw. drewnianych kramów z XIV stulecia. Ich celem było maksymalne rozpoznanie konstrukcji, chronologii oraz funkcji tych budowli.

W wyniku przeprowadzonych badań zadokumentowano szereg nawarstwień pochodzących z czasów nowożytnych. Zazwyczaj miały one związek z wcześniejszymi przebudowami Rynku, z likwidacją starszej zabudowy rynkowej oraz z wykonywaniem różnorodnych instalacji pod nawierzchnią w XIX i XX w. Pod nimi zachowały się relikty warstw kulturowych i poziomów użytkowych (bruki, resztki posadzek, klepiska gliniane) z późnego średniowiecza, renesansu i baroku. Warstwy wczesnośredniowieczne rozpoznano tylko w wykopach sondażowych zlokalizowanych przy Sukiennicach. Pod nasypami nowożytnymi zachowały się też pozostałości murów gotyckiego i renesansowego Ratusza, fundamenty gotyckich kabatów i barokowych Kramów Szewskich oraz mury neogotyckiego odwachu. W obrębie nawarstwień późnośredniowiecznych zachowały się podwaliny drewnianych budowli handlowych, które zbudowano na przełomie XIII i XIV w. i dwukrotnie przebudowywano. Pomiędzy nimi znajdowała się wąska uliczka zawierająca ogromne ilości różnorodnych zabytków archeologicznych z drewna, kory, skóry, kości, gliny i metalu, a także bardzo duże ilości szczątków organicznych (głównie roślinnych, a także grzyb gmatwek dębowy). Z rejonu kramów drewnianych pozyskano też mosiężną tabliczkę z alfabetem łacińskim, skórzaną pochewkę relikwiarza (z wytłaczanym ornamentem i łacińskimi napisami), drewniane miecze (zabawki) i naczynia oraz miniaturowe kości rogowe dom gry.
W trakcie badań nie udało się zlokalizować pozostałości wspomnianych wcześniej kramów i jatek, a także pręgierza, reliktów drewnianego wodociągu średniowiecznego i powiązanych z nim zbiorników oraz śladów obiektów powiązanych z targiem kurzym, solnym i węglowym. Były to zapewne budowle drewniane o konstrukcji naziemnej, z których nie zachowały się żadne podwaliny lub fundamenty. Elementy tkwiące w ziemi i powiązane z ich konstrukcją naziemną uległy prawdopodobnie całkowitemu zniszczeniu podczas rozbiórki tych obiektów lub w czasie niwelacji Rynku w latach 70-tych XIX w. oraz w latach 60-tych XX w.

Spis ilustracji
Ryc. 1. Kraków Rynek Główny po zachodniej stronie Sukiennic po wyeksplorowaniu dotychczasowej nawierzchni, jej podbudowy oraz nasypów niwelacyjnych z lat 60-tych XX w. Na pierwszym planie studnia im. W. Badylaka, w głębi Wieża Ratuszowa, przed nią płyty betonowe nakrywające poniemiecki zbiornik na wodę oraz podziemia gotyckiego ratusza. Widok od N
Ryc. 2. Kraków. Plan zachodniej części Rynku Głównego z projektowaną nową nawierzchnią oraz z wykopami instalacyjnymi i budowlanymi (por. wykopy 6a/04-16/04) wraz z zadokumentowanymi przekrojami nawarstwień (profil 1-33)
Ryc. 3. Kraków. Zachodnia część Rynku Głównego z reliktami drewnianych i murowanych obiektów architektonicznych odkrytych w 2004 r. Mury Ratusza uzupełniono o relikty zadokumentowane w czasie badań w latach 90-tych XX w.
Ryc. 4. Kraków. Zachodnia część Rynku Głównego z zabudową naniesioną na planie Dominika Pucka z 1787 r. Na ilustracji zaznaczono budowle (poniemiecki zbiornik na wodę, stacja Trafo, tunel) oraz wykopy badawcze, budowlane i instalacyjne z XX w.
Ryc. 5. Kraków. Północna partia Rynku Głównego. Żelbetowy kanał (obiekt D) odkryty po północnej stronie Sukiennic w trakcie przygotowywania podłoża pod podbudowę nowej nawierzchni. Widok od W
Ryc. 6. Kraków. Północno-zachodni narożnik Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 1 (wschodni). Przekrój warstw oraz żelbetowego kanału (obiekt D) z końca XIX lub pocz. XX w.
Ryc. 7. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 2 (wschodni). Przekrój nawarstwień w północnej partii placu, na obrzeżu jezdni przebudowanej w 2002 r.
Ryc. 8. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany pod fundament choinki, profil 3 (północny). Przekrój nawarstwień w sąsiedztwie ceglano-betonowego fundamentu (obiekt C) z 1. poł. XX w.
Ryc. 9. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 4 (północny). Przekrój nawarstwień w zachodniej partii placu, w sąsiedztwie jezdni przebudowanej w 2002 r.
Ryc. 10. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany, studnia W. Badylaka.. Kamienna cembrowina renesansowej lub gotyckiej studni oraz betonowa studzienka kanalizacyjna (u góry, z prawej) usytuowana na kanale blokowym z XIX w. Widok od SE
Ryc. 11. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany, studnia W. Badylaka. Rzut oraz schematyczny widok i przekrój późnogotyckiej lub renesansowej cembrowiny studni
Ryc. 12. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 9/04), renesansowa piwniczka. Rzut murów budowli z zaznaczonymi wnękami, drewnianymi deskami oraz wykopami badawczymi
Ryc. 13. Północno-zachodnia partia Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 9/04). Renesansowa piwniczka wypełniona wodą podskórną (w trakcie jej pompowania). Widok od NE
Ryc. 14. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 9/04, profil północny), renesansowa piwniczka. Przekrój nawarstwień w sąsiedztwie obiektu i pod jego fundamentami, a także widok lica północnego muru piwniczki oraz przekrój ściany zachodniej (z wnęką) i wschodniej obiektu
Ryc. 15. Kraków. Północno-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 9/04, profil zachodni), renesansowa piwniczka. Przekrój nawarstwień pod fundamentem obiektu, widok lica zachodniego muru piwniczki oraz przekroje jej ściany zachodniej (z wnęką) i wschodniej
Ryc. 16. Kraków. Zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 5 (północny). Przekrój nawarstwień w zachodniej partii placu, w sąsiedztwie jezdni przebudowanej w 2002 r.
Ryc. 17. Kraków. Zachodnia część płyty Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 6 (północny). Przekrój nawarstwień w sąsiedztwie jezdni przebudowanej w 2002 r., na terenie piwnic renesansowego ratusza (spichlerza), które rozebrano i zagruzowano w latach 1819-1820
Ryc. 18. Kraków. Środkowa partia Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 7 (południowy). Przekrój nawarstwień przy zachodnim murze poniemieckiego zbiornika na wodę (z 1943/1944 r.), na terenie zagruzowanych piwnic renesansowego ratusza (spichlerza)
Ryc. 19. Kraków. Środkowa partia Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 8. Relikty murów renesansowego ratusza oraz barokowej dobudówki (obiekt A) po północnej i wschodniej stronie poniemieckiego zbiornika przeciwpożarowego, a także betonowa pokrywa tego zbiornika. W głębi Wieża Ratuszowa. Widok od N
Ryc. 20. Kraków. Środkowa partia Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 8. Fundament klatki schodowej i tarasu (obiekt A) po północnej stronie renesansowego ratusza, wykonany z kamieni wapiennych oraz z wtórnie użytych renesansowych i gotyckich kształtek oraz cegieł palcówek. Widok z góry, od N
Ryc. 21. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 8 (zachodni). Przekrój nawarstwień po północnej stronie poniemieckiego zbiornika na wodę, w sąsiedztwie północnego muru renesansowego ratusza oraz barokowej dobudówki (obiektu A)
Ryc. 22. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 9 (północny). Przekrój nawarstwień i murów przy wschodniej ścianie poniemieckiego zbiornika na wodę. Rozpoznano tu wschodni mur renesansowego ratusza (z wnęką okienną) oraz fundament południowej ściany nowożytnej dobudówki (obiektu A)
Ryc. 23. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 10 (północny). Przekrój nawarstwień po wschodniej stronie renesansowego ratusza (spichlerza), w sąsiedztwie wschodniej ściany poniemieckiego zbiornika na wodę
Ryc. 24. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 11 (północny). Przekrój nawarstwień po wschodniej stronie poniemieckiego zbiornika na wodę, w sąsiedztwie okienka (zsypowego ?) piwnic renesansowego ratusza
Ryc. 25. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 7/04). Ceglane mury zachodniej i północnej ściany obiektu B dostawionego do Kramów Szewskich. W głębi uszkodzony fundament kamienny ściany północnej Kramów. Widok od W
Ryc. 26. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 7/04), profil 12 (zachodni). Przekrój nawarstwień przy murze północnej ściany nowożytnej dobudówki (obiektu B)
Ryc. 27. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (wykop 7/04), profil 13 (zachodni). Przekrój północnego muru Kramów Szewskich, ścian nowożytnej dobudówki (obiektu B), jej posadzki (z cegieł) oraz nawarstwień zachowanych w sąsiedztwie fundamentów tych obiektów
Ryc. 28. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop budowlany pod choinkę (wykop 15/04), profil 14 (południowy). Przekrój muru zachodniej ściany dobudówki (obiektu B) oraz nawarstwień w jego sąsiedztwie
Ryc. 29. Kraków. Południowo-zachodnia część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 15 (zachodni). Przekrój południowego muru gotyckiego ratusza oraz nasypów gruzowych z rozbiórki budowli w pocz. XIX w.
Ryc. 30. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (pod donicę drzewa), rejon profilu 16. Relikty murów kamiennego kanału blokowego z pocz. XIX w. Widok od NE
Ryc. 31. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (pod donicę drzewa), profil 16 (południowy). Przekrój kanału blokowego z pocz. XIX w. oraz nawarstwień piaszczysto-gruzowych w jego sąsiedztwie
Ryc. 32. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (pod fundament choinki), profil 17 (południowy). Przekrój późnośredniowiecznych nawarstwień organicznych (warstwy II - IIf) z reliktami nawierzchni utwardzonych kamieniami i żwirem, a także nowożytnych piaszczysto-gruzowych nasypów niwelacyjnych
Ryc. 33. Kraków. Południowo-zachodni narożnik Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 18 (zachodni). Przekrój nawarstwień z reliktami średniowiecznych poziomów użytkowych utwardzonych kamieniami oraz z resztkami organicznej warstwy kulturowej (warstwa IIc), a także z piaszczysto-gruzowymi nasypami z XX w.
Ryc. 34. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (pod donicę na drzewo), profil 19 (wschodni). Późnośredniowieczne nawarstwienia z pozostałościami utwardzonych poziomów użytkowych i z organiczną warstwą kulturową, nakryte piaszczysto-gruzowymi nasypami niwelacyjnymi z czasów współczesnych
Ryc. 35. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (pod fundament masztu), profil 20 (południowy). Przekrój średniowiecznych poziomów użytkowych o utwardzonej nawierzchni, nakrywających organiczną warstwę kulturową
Ryc. 36. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany (pod donicę drzewa), profil 21 (wschodni). Późnośredniowieczne nawarstwienia z utwardzonymi poziomami użytkowymi, z organiczną warstwą kulturową, z podsypkami piasku oraz z piaszczysto-gruzowymi nasypami niwelacyjnymi z czasów współczesnych
Ryc. 37. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 22 (zachodni). Przekrój ceglanych kanałów ściekowych z końca XIX i pocz. XX w., resztki bruku kamiennego z okresu międzywojennego oraz piaszczysto-gruzowe nasypy niwelacyjne z czasów współczesnych
Ryc. 38. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 23 (wschodni). Przekrój południowego muru zachodniej części odwachu, ceglanego kanału ściekowego z końca XIX lub pocz. XX w. oraz piaszczysto-gruzowych nasypów niwelacyjnych z XX w.
Ryc. 39. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 24 (zachodni). Przekrój wschodniego odcinka południowego muru odwachu, ceglanego kanału ściekowego z końca XIX lub pocz. XX w. oraz nasypów z czasów współczesnych
Ryc. 40. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 25 (północny). Przekrój wschodniego muru odwachu z nasypami gruzowymi zalegającymi wewnątrz jego piwnic (warstwa Ia) oraz resztkami bruków kamiennych po zewnętrznej stronie budowli
Ryc. 41. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 26 (zachodni). Przekrój nawarstwień uformowanych w czasach nowożytnych pomiędzy Wieżą Ratuszową a Kramami Szewskimi, po zewnętrznej stronie średniowiecznych i nowożytnych budowli (z resztkami bruków kamiennych)
Ryc. 42. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop wodociągowy, profil 27 (południowy). Przekrój nawarstwień po południowej stronie Sukiennic z resztkami bruków kamiennych i nasypów niwelacyjnych uformowanych placu handlowym po zewnętrznej stronie zabudowań
Ryc. 43. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 28 (wschodni). Przekrój południowej ściany Sukiennic z lat 1875-1880 oraz nawarstwień niwelacyjnych (z podsypką piasku pod bruk funkcjonujący do 1961 r.)
Ryc. 44. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 29 (wschodni). Przekrój południowej ściany Sukiennic (z lat 1875-1880) oraz nawarstwień niwelacyjnych (z podsypką piasku pod bruk funkcjonujący do 1961 r.)
Ryc. 45. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop budowlany, profil 30 (wschodni). Przekrój otworu drzwiowego w południowej ścianie Sukiennic, z progiem portalu z lat 1875-1880, jego zamurówką (z 1961-1963 r.) oraz brukiem i warstwą niwelacyjną (Id) funkcjonującymi do 1961 r.
Ryc. 46. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop pod kanał technologiczny (wykop 6/04 i 6c/04), profil 31 (południowy). Przekrój fundamentu zachodniej ściany Sukiennic, przekopów wodociągowych i kanalizacyjnych z 1 poł. XX w. oraz nawarstwień średniowiecznych zachowanych w jego sąsiedztwie
Ryc. 47. Kraków. Południowa część Rynku Głównego, wykop pod kanał technologiczny (wykop 6/04 i 6b/04), profil 32 (północny). Przekrój fundamentu Sukiennic (1875-1880 r.), podmurówki pod krawężnik z 1962 r., przekopów instalacyjnych z XX w. oraz średniowiecznych warstw organicznych w jego sąsiedztwie
Ryc. 48. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop pod kanał technologiczny (wykop 6/04 i 6f/04), profil 33 (północny). Mur Sukiennic z 1875-1880 r. posadowiony na fundamencie gotyckiej kamieniczki zw. Syndykówką oraz przekrój przekopów instalacyjnych i nawarstwień w ich sąsiedztwie
Ryc. 49. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 6g/04 i 13/04), profil północny. Relikty kramów drewnianych z XIV w. oraz organiczne nawarstwienia odpadkowe uformowane wewnątrz kramu wschodniego (warstwa 32, 33, 34), w miedzuchu (warstwa 1M - 4M), w kramie zachodnim (warstwy 15-19) i w sąsiedztwie budowli. Utwory te nakrywają nowożytne nasypy niwelacyjne oraz przekopy instalacyjne i budowlane
Ryc. 50. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 6/04 i 13/04. Relikty drewnianych kramów z XIV w. Z lewej wschodnia ściana zachodniego budynku, w środku miedzuch oraz konstrukcje zachodniej ściany budynku wschodniego, z prawej podwaliny najstarszego kramu odkrytego na obrzeżu wykopu technologicznego. Widok od S
Ryc. 51. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 13/04. Relikty drewnianych kramów z XIV w. Łączenie belek tworzących podwaliny wschodniego budynku kramów oraz poprzeczny legar „fundamentowy”. Widok od W
Ryc. 52. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 14/04. Wschodni budynek drewnianych kramów z XIV w. Podwaliny północnej i zachodniej ściany z umiejscowionym między nimi piecem (lub podmurówką komina). Z lewej deski u wylotu rynsztoku z miedzucha i podwalina ściany budynku zachodniego. Widok od S
Ryc. 53. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 14/04. Miedzuch z rynsztokiem wykonanym z desek oraz północno-zachodni narożnik wschodniego kramu posadowiony na grubym legarze „fundamentowym”. Widok od N
Ryc. 54. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 14/04. Zachodni budynek drewnianych kramów z XIV w. Relikty wschodniej ściany domu o konstrukcji szkieletowej oraz nawarstwienia uformowane wewnątrz budynku, zachowane w postaci 2 poziomów użytkowych uformowanych z piasku, gliny, okruchów cegieł i dachówek (utwory o jasnym zabarwieniu) oraz gliniastych warstw odpadkowych ze szczątkami organicznymi. Widok od N
Ryc. 55. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 10/04. Zachodnia ściana drewnianych kramów z XIV w. z podwalinami środkowej (dolna belka) i najmłodszej (górna belka) fazy funkcjonowania domu. W belkach widoczne są gniazda do osadzenia pionowych pali z konstrukcji słupowej, natomiast pod najmłodszą belką zalega bruk kamienny stanowiący nawierzchnię placu targowego po zewnętrznej (zachodniej) stronie zabudowań. Widok z góry, od E
Ryc. 56. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 8/04. Gonty z desek jodłowych odkryte w nawarstwieniach organicznych w miedzuchu. Na jednym z nich zachowały się płaty kory drzewnej i łyka użytego do przykrywania dachu i uszczelniania poszycia dachowego. Widok z góry, od S
Ryc. 57. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 8/04. Mały drewniany miecz – zabawka - odkryty w warstwie organicznej w miedzuchu. Widok z góry, od NE
Ryc. 58. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 10/04. Teren po północnej stronie drewnianych kramów. Resztki wiklinowego koszyka z warstw organicznych nakrywających bruk kamienny z pocz. XIV w. Widok od S
Ryc. 59. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 13/04. Miedzuch pomiędzy kramami z XIV w. Skórzany but zdobiony ażurem z nawarstwień organicznych
Ryc. 60. Kraków. Północna część Rynku Głównego, wykop 8/04. Drewniana łopatka kuchenna (dług. ok. 38 cm) z nawarstwień odkrytych w miedzuchu
Ryc. 61. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, przekop pod kanał technologiczny (wykop 6/04 i 6f/04). Relikty uszkodzonego muru gotyckiego Syndykówki (z lewej) oraz fundament Sukiennic zbudowany w latach 1875-1880 (z prawej). Widok od SW
Ryc. 62. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, przekop pod kanał technologiczny (wykop 6/04) przy Sukiennicach. Relikty gotyckiego muru kamiennego „kramów rybnych, sadelnych lub piekarskich”, przeciętego przez fundament Sukiennic z lat 1875-1880. Znajdujące się przy nim nawarstwienia zniszczono podczas budowy kanalizacji w latach 50-tych XX w. Widok od SW
Ryc. 63. Kraków. Środkowa część Rynku Głównego, wykop pod kanał technologiczny (wykop 6/04) przy Sukiennicach. Relikty kamiennych ścian oraz ceramicznej posadzki bliżej nie określonej budowli gotyckiej. Relikty te zachowały się pomiędzy wykopami wodociągowym i kanalizacyjnym z okresu międzywojennego a przekopem kanalizacyjnym z lat 1955-1957. Widok od E