Marek Łukacz

Badania architektoniczne reliktów murowanej zabudowy pod zachodnią częścią płyty Rynku Głównego w Krakowie

Badania architektoniczne reliktów murowanej zabudowy znajdujących się pod zachodnią częścią płyty Rynku Głównego miały miejsce we wrześniu i październiku 2004 roku, a wykonywano je równolegle z prowadzonymi w tym czasie badaniami archeologicznymi. Archeologiczne i architektoniczne prace badawcze podjęto wyprzedzająco w stosunku do prac budowlanych mających na celu przebudowę nawierzchni zachodniej części płyty Rynku Głównego. Badania architektoniczne miały na celu rejestrację i interpretację stratygraficzną odsłoniętych reliktów murowanych obiektów architektonicznych. W trakcie badań odsłonięta została część korony wschodniego muru renesansowego Ratusza oraz fundament nowożytnej dobudówki związanej z funkcjonowaniem tarasu oraz schodów po jego wschodniej i północnej stronie .Wstępnie relikty te datować można na wiek XVII lub I poł .XVIII wieku. Po południowo- zachodniej stronie wieży ratuszowej odsłonięta została korona części murów gotyckich kabatów – fragmenty dwóch ścian podłużnych oraz elementy ściany poprzecznej powstałej w połowie XVI wieku Rzut poziomy wschodniego muru Ratusza, którego część korony odsłonięto w trakcie badań archeologicznych wraz z częścią gotyckich i renesansowych murów kabatów, figuruje na planie archiwalnym wykonanym przez Schmausa von Livonegga zapewne w roku 1802. Po południowej stronie wieży ratuszowej odsłonięto zachowane partie murów fundamentowych i dolne partie ścian odwachu pochodzącego z II połowy XIX wieku. W trakcie badań odsłonięto i rozpoznano na odcinku długości 16 m część ściany zachodniej renesansowych Kramów Szewskich. Jej fundamenty wykonane zostały z zastosowaniem szeregu filarów niosących łęki konstrukcyjne o łuku pełnym. Odsłonięto także dobudówką pochodzącą z połowy XVII wieku. a dostawioną do północnej ściany Kraków Szewskich . Rozpoznano także zachowane dolne partie niewielkiej, renesansowej piwniczki znajdującej się w północno - zachodniej części płyty Rynku Głównego .W trakcie badań architektonicznych podjęto próbę rysunkowej rekonstrukcji przestrzennej drewnianych kramów pochodzących z XIV wieku, których zachowane dolne partie - pochodzące z trzech faz budowy - w wyniku badań archeologicznych odsłonięte zostały przy północnej partii zachodniej ściany Sukiennic. Analizie formalnej poddano także wtórnie użyte gotyckie i zapewne renesansowe elementy kamiennych obramień otworów znajdujące się w zachodniej ścianie fundamentowej arkad Sukiennic.

Podpisy pod ryciny

Ryc. 1. Kraków. Zachodnia część płyty Rynku Głównego, relikty obiektów architektonicznych, sytuacja, stratygrafia. 1. Piwniczka północnego obiektu; 2. Część odsłoniętych murów kabatów; 3. Mury piwnicy i ścian fundamentowych odwachu; 4. Wschodni mur Ratusza i mury obiektu A; 5. Mur fundamentowy Kramów Szewskich; 6. Piwniczka obiektu B; 7. Relikty drewnianych kramów

Ryc. 2. Piwniczka obiektu północnego – odsłonięte korony murów w partii zachodniej, widoczna wnęka w ścianie zachodniej, z prawej strzepie wątku ściany północnej

Ryc. 3. Piwniczka obiektu północnego – dolna część wnęki w ścianie zachodniej – w jej plecach widoczna renesansowa palcówka kładziona blatem pochodzącą z końca XVI wieku, dołem z prawej w dnie ościeża ceramiczna płytka podłogowa poniżej wtórnie użytej gotyckiej palcówki

Ryc. 4. Piwniczka północnego obiektu, inwentaryzacja - rzut korony murów

Ryc. 5. Piwniczka północnego obiektu, inwentaryzacja - widoki, przekroje

Ryc. 6. Odsłonięta korona północnego muru kabatów oraz część korony ceglanej ściany poprzecznej nie powiązanej stratygraficznie z kamiennym wątkiem ściany podłużnej

Ryc. 7. Mury kabatów - odsłonięte korona części murów południowych A i B – zachodnie czoło muru A przecięte na skutek wprowadzenia studzienki kanalizacyjnej

Ryc. 8. Odsłonięte korony części murów kabatów –rzut, inwentaryzacja

Ryc. 9. Odsłonięte korony zachowanej partii murów i ścian fundamentowych południowo-wschodniej części odwachu

Ryc. 10 .Odsłonięte korony zachowanej partii murów i ścian fundamentowych południowo-wschodniej części odwachu

Ryc. 11. Fragment korony zachodniej ściany odwachu – widoczny wtórnie użyty cios piaskowca z powierzchnią opracowaną kamieniarsko

Ryc. 12. Fragment zachodniej ściany odwachu – odsłonięta szyja dawnego okienka piwnicznego : widoczne tynkowane i pobiałowane wewnętrzne lico ściany

Ryc. 13. Południowa cześć korony wschodniego muru Ratusza- parapet okienka piwnicznego (?) z zachowanym wapiennym ciosem

Ryc. 14. Południowa cześć korony wschodniego muru Ratusza- górna część szyi i parapet okienka piwnicznego(?), górą z lewej spękany cios wapienny z powierzchnią opracowaną kamieniarsko

Ryc. 15. Wschodni mur Ratusza, część północna – w koronie widoczne odsłonięte dno wnęki podokiennej (?)


Ryc.16. Zachodni mur podłużny Kramów Szewskich –odsłonięta korona muru wykonana z wapienia łamanego z zachowanymi elementami ceglanych łęków konstrukcyjnych

Ryc. 17. Zachodni mur fundamentowy Kramów Szewskich, inwentaryzacja - rzut korony, widok fragmentów lica. A,B - domniemany kształt łęków konstrukcyjnych

Ryc. 18. Zachodni mur fundamentowy Kramów Szewskich - widoczne w koronie partie wątku wykonanego z wapienia łamanego i ceglane partie łęków konstrukcyjnych

Ryc. 19. Zachodni mur fundamentowy Kramów Szewskich - widoczna w odsłoniętej koronie muru zachowana partia ceglanego łęku konstrukcyjnego (A)

Ryc. 20. Zachodni mur fundamentowy Kramów Szewskich - zachowana, górna część kamienno-ceglanego łęku konstrukcyjnego (B) odsłoniętego w koronie muru

Ryc. 21. Zachodni fundamentowy podłużny mur Kramów Szewskich – widok zachodniego lica muru, z prawej i lewej oparcia łęków konstrukcyjnych

Ryc. 23. Zachowane partie północnego u mur fundamentowego Kramów Szewskich – widoczne skrajne partie łęku konstrukcyjnego

Ryc. 24. Mury piwniczki obiektu B przy północnym i zachodnim murze fundamentowym Kramów Szewskich w trakcie eksploracji

Ryc 25. Północna partia zachodniej ściany Kramów Szewskich, piwniczka obiektu B, inwentaryzacja - rzut koron murów

Ryc.26. Piwniczka obiektu B przy zachodnim i północnym murze fundamentowym Kramów Szewskich o ścianach wykonanych z cegły – z prawej kamienny wątek zachodniego muru kramów

Ryc. 27. Piwniczka obiektu B przy zachodnim i północnym murze Kramów Szewskich; widoczna posadzka wykonana z barokowej palcówki kładzionej blatem

Ryc. 28. Piwniczka obiektu B; inwentaryzacja – przekroje i widoki odsłoniętych partii ścian

Ryc. 29. Piwniczka obiektu B przy zachodnim i północnym murze fundamentowym Kramów Szewskich - z lewej widoczne dostawienie ceglanego wątku ściany zachodniej piwniczki do kamiennego wątku ściany północnej Kramów Szewskich

Ryc. 30. Sukiennice, ściana fundamentowa zachodnich arkad, część południowa – widoczne w wątku wtórnie użyte wapienne ciosy nadproża otworu posiadające fazowanie i przylgę na stolarkę

Ryc. 31. Próba rekonstrukcji kształtu nadproża otworu przeprowadzona u na podstawie krzywizn kamiennych elementów wtórnie użytych w zachodniej ścianie Sukiennic


Ryc. 32. Sukiennice, ściana fundamentowa zachodnich arkad, część południowa – widoczny
w wątku wtórnie użyty fragment obramienia otworu z przylgą na stolarkę

Ryc. 33. Sukiennice, ściana fundamentowa zachodnich arkad, część północna – widoczny w wątku ceglany łęk konstrukcyjny jednolity stratygraficznie ze ścianą

Ryc. 34. Rzut i stratygrafia zachowanych elementów drewnianych kramów odsłoniętych w trakcie badań archeologicznych

Ryc. 35. Rekonstrukcja wybranej fazy drewnianych gotyckich kramów w północno-zachodniej partii płyty Rynku Głównego