RADOSŁAW LIWOCH

MIECZ ZE STOGNIOWIC

(streszczenie)

W 1967 r. przekazano Adamowi Kraussowi – ówczesnemu konserwatorowi zabytków archeologicznych – miecz przypadkowo znaleziony w Stogniowicach (gmina Proszowice, pow. proszowicki, woj. małopolskie). Zabytek złożony został i jest przechowywany w Muzeum Archeologicznym w Krakowie pod nrem inw. MAK/KA/303.

Miecz (ryc. 1, 2) zachował się stosunkowo dobrze. Ma długą głownię (czubek odłamany) zwężającą się ku sztychowi, z wyraźnym zbroczem (zaczyna się już na trzpieniu, nie sięga połowy brzeszczotu), poniżej którego w przekroju jest sześcioboczna, a dalej soczewkowata. Na zastawie z obu stron głowni wykuty jest znak geometryczny, na jednym zaś płazie są słabo widoczne ślady inkrustacji żółtym metalem. Nieco poniżej połowy brzeszczotu znajduje się – również z obu stron – znak w formie krótkiego rowka. Rękojeść (nieco skrzywiona; ryc. 3) jest długa, z trzpieniem grubym, czworokątnym w przekroju. Na trzpieniu znajduje się znak kowalski w kształcie wgłębionego czworoboku z trzema wypukłościami. Głowica jest dyskoidalna, z widocznym końcem trzpienia wyklepanym w stożek, natomiast jelec (z jednej strony mocno wygięty) długi, w przekroju prostokątny (prawie kwadrat), zwężający się lekko od końców ku trzpieniowi. Miecz ma wymiary: długość ogólna – 117,0 cm (zachowana); długość głowni – 91,1 cm (zachowana); szerokość głowni – do 4,9 cm; grubość głowni – do 0,7 cm; szerokość trzpienia – do 2,9 cm; grubość trzpienia – do 0,8 cm; długość jelca zgiętego – 23,8 cm (prostego – 26,2 cm); wysokość jelca – do 1,2 cm (przy trzpieniu – 0,8 cm); grubość jelca – 0,9 cm; wysokość głowicy – 6,1 cm; szerokość głowicy – 7,3 cm; grubość głowicy – 3,1 cm; waga – 1,75 kg.
Omawiany oręż należy on do typu XVIa, H, 1 w trójdzielnym schemacie typizacyjnym mieczów R.E. Oakeshotta. Jako znalezisko luźne chronologizowany być może jedynie w oparciu o kryteria typologiczne na XIV – początek XV w.

Prezentowany zabytek uzupełnia corpus gladiorum polonorum, a w szczególności zbiór publikowanych mieczów późnośredniowiecznych z Małopolski. Liczy on zaledwie ok. 24 egzemplarzy oraz kolejne 13 z miejscowości nieznanych, ale przechowywanych w małopolskich muzeach, zatem każdy dodany obiekt jest znaczący.

(podpisy rycin)
Ryc. 1. Miecz ze Stogniowic (rys. M. Wirba)
Ryc. 2. Miecz ze Stogniowic (fot. A. Tyniec-Kępińska)
Ryc. 3. Rękojeść miecza ze Stogniowic (fot. A. Tyniec-Kępińska)