Bartłomiej Szymon Szmoniewski

WCZESNOŚREDNIOWIECZNE CMENTARZYSKO CIAŁOPALNE NA STANOWISKU 16 W TARGOWISKU, GM. KŁAJ, WOJ. MAŁOPOLSKIE1

Stanowisko 16 w Targowisku, gm. Kłaj (AZP 104-59/79) znajduje się na trasie przebiegu autostrady A4 (wschód-zachód) i zostało objęte szerokoprzestrzennymi badaniami archeologicznymi przez Krakowski Zespól do Badań Autostrad (ryc. 1). Prace, po uprzednim rozpoznaniu powierzchniowym i sondażowym, rozpoczęto w 2000 roku i są one kontynuowane do chwili obecnej2.
Wczesnośredniowieczne cmentarzysko ciałopalne zostało odkryte we wschodniej części stanowiska. W trakcie badań stanowiska w 2001 roku natrafiono na 4 obiekty datowane na podstawie materiału ceramicznego na wczesne średniowiecze (ryc. 2). Dwa z nich (2004 i 2011) są bez wątpienia pochówkami ciałopalnymi, pozostałe obiekty (2002 i 2004) z dużym prawdopodobieństwem można zaliczyć do tej grupy.

Cmentarzysko w Targowisku na stanowisku 16, stanowi część większej nekropoli, czego dowodem są badania prowadzone w chwili obecnej3. W obiektach wystąpił w większości przypadków silnie rozdrobniony materiał ceramiczny. Datowanie obiektów ustalono na podstawie analizy znalezionych fragmentów naczyń glinianych na koniec VIII lub przełom VIII i IX wieku. W obiektach wystąpił silnie rozdrobniony, zerodowany materiał ceramiczny. Są to garnki wykonane ręcznie ze śladami formującego obtaczania widocznymi w części przykrawędnej. Masa ceramiczna zawierającej domieszkę tłucznia mineralnego o zróżnicowanej średnicy ziaren. Zdobienie naczyń, niestaranne, wykonane zostało narzędziami wielozębnymi, ze względu na zerodowanie powierzchni trudne do odtworzenia (ryc. 3, 4; fot. 2).
Materiał antropologiczny z obiektów 2008 i 2011 jest bardzo rozdrobniony. Charakteryzuje się on silnym, przepaleniem. Na obecnym etapie badań trudno wykazać, czy ujawnione kości należą do jednego czy kilku osobników4.

Obiekty odkryte na stanowisku 16 w Targowisku, gm. Kłaj, są małopolskim odpowiednikiem pochówków ciałopalnych zdefiniowanych jako cmentarzyska typu Alt-Käbelich (Schmidt 1981, s. 33 i n. Zoll-Adamikowa 1988, 196 i n.; Łosiński 1993, Paddenberg 2000, 373-275; Szmoniewski, Tyniec-Kepińska, w druku). Dwie z prezentowanych jam są bardzo podobne pod względem kształtów, zróżnicowania wypełniska, do analogicznych obiektów w typie Alt-Käbelich np: ze Świelubia (Łosiński 1993, ryc.2), Tornow-Lichtenau (Wetzel, 1995, ryc.2), Góry, st. 2, gm. Pobiedziska (Czupryńska 2002, ryc.4). Pozostałe dwa obiekty zbliżone są formą oraz zawartością wypełniska do grobów ciałopalnych z cmentarzyska w Grabku, st. 11, gm. Szerce (Muzolf 2002, s. 412, np. ryc. 233, 234).

Nekropola w Targowisku, st.16 jest drugim obok Krakowa Bieżanowa, stan. 27 (Tyniec-Kepińska, Wróbel 2002, Tyniec-Kepińska, Szmoniewski w druku) cmentarzyskiem ciałopalnym w Małopolsce. W znaczący sposób jest ona kolejnym dowodem na nietrwałość wszelkich podziałów obrządku pogrzebowego na terenie Słowiańszczyzny.

Spis rycin:
Podpisy pod ryciny
Ryc. 1. Stanowiska archeologiczne badane przez Krakowski Zespół do Badań Autostrad w latach 1999-2003 w związku z planowaną budową autostrady A4: 2 - Targowisko, gm. Kłaj, stan. 16)
Stanowiska badane w latach 1999 -2003 przez Krakowski Zespół do Badań Autostrad (rys. A. Zastawny)
Ryc.2. Stanowisko, gm. Kłaj, stan. 16. Część terenu badanego w 2001 roku: a- granica wykopu, b- granice wczesnośredniowiecznych obiektów.
Ryc. 3. Targowisko, gm. Kłaj, stan. 16. Naczynie z obiektu 2008
Ryc. 4. Targowisko, gm. Kłaj, stan. 16. Naczynie z ob. 2011.
Fotografie:
Fot. 1. Targowisko, gm. Kłaj, stan. 16. Obiekt 2011 w trakcie eksploracji (fot. K. Łach)
Fot. 2. Targowisko, gm. Kłaj, stan. 16. Naczynie z obiektu 2008 (fot. B. Sz. Szmoniewski)