Radosław Liwoch

Kołtka z Błyszczanki na Podolu

streszczenie

W Muzeum Archeologicznym w Krakowie znajduje się staroruska kołtka - ozdoba kobiecego nakrycia głowy (nr inw. MAK/7701) znaleziona we wsi Blyščanka (rajon Zališčyky, oblast’ Ternopil’) na Ukrainie. Do zbiorów Muzeum przekazana została w 1877 r. przez W. Przybysławskiego. Kołtka ma kształt kolisty (szerokość - 2,2 cm; wysokość: z uszkami - 2,2 cm, bez uszek - 1,9 cm; grubość - 0,5 cm; waga - 9,96 g). Odlano ją z miedzi w formie tzw. “imitacyjnej” (Rybakov 1948, 270-278), pozłocono i ozdobiono emalią komórkową (szkliwo granatowe, zielone i czerwone). Obecnie jest znacznie uszkodzona (ubytki emalii, zdarcie złocenia) i pozbawiona kabłąka. Na przedniej stronie ozdoby przedstawiono z profilu ptaka kroczącego w prawo oraz kółko (fot. 1, ryc. 1 po lewej), natomiast na stronie tylnej okrąg objęty dwiema figurami w kształcie rogów bydlęcych (fot. 2, ryc. 1 po prawej). Zabytek datować należy na ostatnią ćwierć XII - pierwsze cztery dziesięciolecia XIII w. Taka sama jest chronologia jedynej bliskiej mu analogii - kołtki ze zbiorów Ermitażu (nr inw. 637/370; Haduch 2002, nr katalogowy: 224; Makarova 1975, 88, 124: nr 138, tabl. 27:10, 11).


Ryc. 1. Kołtka z Błyszczanki (rys. A. Dziedzic).
Fot. 1. Kołtka z Błyszczanki - strona przednia (fot. B. Szmoniewski).
Fot. 2. Kołtka z Błyszczanki - strona tylna (fot. B. Szmoniewski).