Agnieszka Dziedzic

Materiały krzemienne z kolekcji L. Sawickiego i W. Szukiewicza z miejscowości Kaszety z południowej części Litwy

Powyższe opracowanie powstało na podstawie dwóch kolekcji wyrobów krzemiennych z miejscowości Kaszety na terenie południowej Litwy. Pierwszą kolekcję zebrał Wandalin Szukiewicz w efekcie badań prowadzonych w latach 90-tych XIX w. Druga kolekcja pochodzi z badań Ludwika Sawickiego prowadzonych w latach 20-tych XX w. z okresu kiedy pełnił on funkcje Konserwatora Zabytków na Województwa Wschodnie. Badania obejmowały oba brzegi rzeki Uły przepływającej przez tą miejscowość. Materiały z obu kolekcji są zbiorem powierzchniowym zawierającym materiały z kilku jednostek kulturowych. Jedynie kolekcja Sawickiego pozwoliła ustalić lokalizację skupisk, które zajmowały oba brzegi rzeki. Były to pracownie przydomowe, gdzie do produkcji narzędzi wykorzystywano zalegający na powierzchni krzemień bałtycki. Przeprowadzenie analizy typologiczno porównawczej pozwoliło wyodrębnić poszczególne jednostki i zasięg chronologiczny osadnictwa z okolić Kaszet. W okresie paleolitu pierwsze ślady osadnictwa wiążą się z kulturą hamburską a następnie z ugrupowaniami z liściakami które ze względu na swoisty charakter nazwano zespołami typu Wilno (Alleröd – Drias III ). Na początku mezolitu pojawia się kultura kundajska jako efekt oddziaływań wschodnich (środkowy okres preborealny) . Kultura ta wywarła silny wpływ na późniejsze osadnictwo mezolityczne Litwy. Pojedyncze elementy świadczą o wpływach kultury komornickiej ( 2 połowa okresu preborealnego). Bardzo wyraźnie z kolei zaznacza się wpływ kultury janisławickiej rozwijającej się od schyłku brealnego po atlantycki, kiedy to podlega ona silnym wpływom południowym. Z materiałami janisławickimi współwystępują także narzędzia wiązane z subneolityczną kulturą prypecko-niemeńska (5000 – 3800 BC) która jest wczesną fazą rozwojową kultury niemeńskiej (3800/3700 – 1950/1800) w której widoczne są silne wpływy kultury pucharów lejkowatych. Najmłodsze materiały z tego terenu wiążą się z kulturą ceramiki sznurowej i horyzontem trzcinieckim (1600 –1100). O bogactwie osadnictwa na tym terenie decydowała bogata sieć hydrograficzna i obfitość surowca zalegającego na powierzchni.

Podpisy do rycin i tablic.

Ryc. I. Lokalizacja miejscowości Kaszety.
Ryc. II. Okolice wsi Kaszety.

Tabl. I. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Rdzenie
Tabl. II. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Drapacze wiórowe.
Tabl. III. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Drapacze wiórowe (1-7), drapacze zdwojone (8, 9), groszak (11), drapacze odłupkowe (10, 12-14).
Tabl. IV. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Drapacze wiórowe (1, 5, 6), wiórowce (2-4).
Tabl. V. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Skrobacze.
Tabl. VI. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Przekłuwacze (1,3), wiertnik (4), rylce (5, 9).
Tabl. VII. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Liściaki.
Tabl. VIII. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Liściaki (1-4), zbrojniki typu Wieliszew (5-8), Lida (kolekcja Szukiewicza). Półtylczaki (1-8), trapezy (9-14).
Tabl. X. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Grociki neolityczne (1, 8), nóż (9), groty (10, 11).
Tabl. XI. Kaszety pow. Lida (kolekcja Szukiewicza). Siekierki krzemienne.
Tabl. XII. Kaszety pow. Lida (kolekcja Sawickiego). Stanowisko I partia południowa b – rylec (1), stanowisko I na wschód ku wsi – wiórki retuszowane (3,4), przekłuwacz (5), stanowisko II na prawym brzegu Uły – drapacz (2), ciosak (6), stanowisko III – nóż (8), przekłuwacz (9).
Tabl. XIII. Kaszety – Marcinkańce (kolekcja Sawickiego), stanowisko III – siekierka (1), grupa I – rylce (2,5), liściak (3), zbrojnik (4).
Tabl. XIV. Kaszety pow. Lida (kolekcja Sawickiego). Lewy brzeg Uły – znaleziska luźne, rylec (1). Materiały z zachodniej części wydmy – przekłuwacz (2), drapacz (3), rdzeń (7). Skupienie na południe od cmentarza – grocik typu Sośnia (4), grocik trójkątny (6), przekłuwacz (5).
Tabl. XV. Kaszety pow. Lida (kolekcja Sawickiego). Lewy brzeg Uły – z powierzchni wydmy na północ od drogi – wiórowiec (1), drapacz (2). Materiały luźne z nad jeziora Uła – pik (3), rylec (4), rdzeń (5).
Tabl. XVI. Kaszety pow. Lida (kolekcja Sawickiego). Grupa II – rdzeń (1), grocik rombowaty (2), zbrojnik (3), drapacz (4,7), pik (5), rylec (6), narzędzie nieokreślone (8).
Tabl. XVII. Kaszety pow. Lida (kolekcja Sawickiego). Grupa IV – drapacz (1,3), zbrojnik (2,5), wiórek retuszowany (4), grocik rombowaty (6). Grupa V – trójkąt (7), ciosak (8), rdzeń (9), rylec (10).
Tabl. XVIII. Kaszety pow. Lida (kolekcja Sawickiego). Znaleziska luźne z wydmy – rylce (1,2). Znaleziska bez lokalizacji – ostrze (3), przekłuwacz (4), rdzeń (5).