Anna Tyniec-Kępińska, Jarosław Wróbel

Wczesnośredniowieczne cmentarzysko ciałopalne na stanowisku 27 w Krakowie Bieżanowie

Streszczenie

Tekst stanowi jedynie wstępną prezentację wyników badań wczesnośredniowiecznych obiektów na stanowisku 27 w Krakowie Bieżanowie (mapa 1, fot. 1) w roku 1999. Pełne opracowanie, wraz z dokumentacją obiektów i całością materiałów oraz analizą znalezisk ukaże się jako część publikacji przygotowanej przez Krakowski Zespół do Badań Autostrad.

Datowane na wczesne średniowiecze materiały ceramiczne oraz przepalone ludzkie szczątki kostne odkryto w obrębie warstwy kulturowej nr 1968 i w obiektach 1952 oraz 1983 (ryc. 1, fot. 2, 3). Warstwa nr 1968, przebadana częściowo (posiada kontynuację w kierunkach N, E i S od granicy terenu badań), spoczywała na obiektach nr 1983 i 1985 (wyeksplorowany częściowo).

Warstwa z resztami ciałopalenia oraz prostokątne, zagłębione obiekty - groby ciałopalne, stanowią niewątpliwą pozostałość wczesnośredniowiecznego cmentarzyska, datowanego, na podstawie znalezionych ułamków naczyń glinianych, na VIII lub VIII/IX w. (por. ryc. 2) są zbliżone, choć można sugerować, że bardziej archaiczne cechy reprezentuje naczynie z obiektu 1952.

Przepalony materiał kostny z badanego stanowiska charakteryzował się silnym rozdrobnieniem. Wśród przepalonych fragmentów kostnych nie rozpoznano ani jednej kości zwierzęcej. Zawartość szczątków kostnych w obiektach 1952, 1983, 1985 wskazuje na cząstkowy charakter grobów. Stan zachowania materiału kostnego nie pozwala określić czy badane fragmenty kostne należą do jednego czy większej liczby osobników. Wiek osobnika / osobników można oznaczyć jedynie w szerokim przedziale wieku 15-X lat. Brak jest natomiast podstaw do oznaczenia płci.

Odkryte na stanowisku 27 w Krakowie Bieżanowie warstwa i obiekty wczesnośredniowieczne stanowią niewątpliwą pozostałość cmentarzyska z grobami ciałopalnymi jamowymi i warstwą ciałopalenia, które można łączyć, ze względu na cechy obrządku pogrzebowego, z cmentarzyskami typu Alt Käbelich (Schmidt 1981, 33 i n.; Zoll-Adamikowa 1988, 196 i n.; Łosiński 1993). Nekropola odkryta w Krakowie-Bieżanowie na stanowisku 27 jest jedynym tego typu cmentarzyskiem poza terenami, z których tego typu praktyki pogrzebowe były znane, tj. Połabszczyzną, Pomorzem Zachodnim oraz Wielkopolską i Ziemią Chełmińską (por. Łosiński 1998, s. 473 i n.).

Po raz pierwszy na terenie Małopolski udało się natrafić na ewidentne pozostałości wziemnych obiektów sepulkralnych związanych z przełomem pierwszej i drugiej fazy wczesnego średniowiecza (Parczewski 1988, 81-82). Są dowodem stosowania na obszarze tzw. strefy A/B (Zoll-Adamikowa 1979, 220 i n.) pochówków ciałopalnych złożonych do dużych jam o zarysie prostokątnych oraz zakładania cmentarzysk warstwowych.