Jacek Górski

Uwagi o możliwościach wydzielania trzciniecko-łużyckich faz przejściowych

Streszczenie

W artykule autor poddał w wątpliwość podstawy materiałowe wydzielania fazy przejściowej między kulturą trzciniecką (KT) a kulturą łużycką (KŁ), czyli tzw. "fazą łódzką". Rzekome ceramiczne identyfikatory tej fazy (amfory i dzbany zdobione pionowymi żłobkami i garnki z podkreślonym przejściem brzuśca w szyję) znane są nie tylko ze strefy zajętej przez KT, ale i z obszarów ościennych. Ich datowanie również nie ogranicza się do środkowego (= faza D epoki brązu i faza A1 okresu halsztackiego wg P. Reineckego) W południowej strefie KT, na obszarze podkrakowskim, naczynia takie są znane od fazy B epoki brązu.

W sferze obrządku pogrzebowego, w zasadzie nie budzi wątpliwości przejściowy charakter ciałopalnych grobów zbiorowych w dużych jamach przygotowanych tak, jak na przyjęcie zwłok niespalonych. Problem w tym, że pochówki tego typu są znane nie tylko ze strefy zajętej przez KT. Mogą być one interpretowane jako przejściowe próby adaptacji nowych zwyczajów pogrzebowych w czasach szerzenia się ciałopalenia na dość rozległych terytoriach (Gedl 1984, 71).

Rozpatrywana zmiany kulturowa nie nastąpiła w jednym czasie na rozległych obszarach. Dlatego należy rozpatrywać to zjawisko najwyżej na poziomie regionalnym (grupy lokalne KT - grupy lokalne KŁ), a najlepiej w ramach realnie istniejących jednostek osadniczych (np. Górski, w druku). Interesujące nas zjawisko należy rozpatrywać wieloaspektowo. Zmiany w różnych wymiarach kultury (np. wytwórczość ceramiczna, obrządek pogrzebowy, zmiana systemów osadniczych) wykazywały odmienną dynamikę i nie zachodziły synchronicznie. Na obecnym etapie badań celowe i efektywne byłoby skierowanie zainteresowania na tą problematykę w połączeniu z charakterystyką interesującej nas zmiany kulturowej w skali lokalnej i dobrze osadzonej w realiach chronologicznych.