Elżbieta Trela

Kolekcje zabytków kultury trypolskiej w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie

Streszczenie

W Składnicy zbiorów dawnych Muzeum Archeologicznego w Krakowie (dalej MAK) znajduje się 25 kolekcji zabytków kultury trypolskiej. Pochodzą z badań prowadzonych na terenach naddniestrzańskich (ryc. 1) od lat siedemdziesiątych XIX w. do lat trzydziestych XX w. Wyjątkiem jest zbiór z Romanówki (ryc.2) położonej około 200 km poza zasięgiem występowania kultury trypolskiej, przekazany do MAK przez Edwarda Rulikowskiego, prehistoryka amatora. Pierwsze pełne podsumowanie stanu badań na tym obszarze, dotyczące nie tylko kultur neolitycznych, pochodzi z 1918 r. (Janusz 1918). Opisano w nim większość znajdujących się obecnie w MAK kolekcji, m.in. z Bilcza Złotego (badania w latach 1876-1907), Koszyłowiec (badania w latach 1908-1912), Wasylkowiec (badania w latach 1876 i 1889) oraz Horodnicy (badania w latach 1876-1882).

Najbardziej zasłużonymi dziewiętnastowiecznymi badaczami stanowisk trypolskich byli Adam Honory Kirkor, Gotfryd Ossowski, Włodzimierz Demetrykiewicz, Karol Hadaczek, Władysław Przybysławski i Izydor Kopernicki. W latach międzywojennych zbiory MAK wzbogaciły się o zabtki z badań Leona Kozłowskiego w Niezwiskach (badania w r. 1926) oraz Józefa Żurowskiego w Kaszparowcach i Lesiecznikach (badania w r. 1935).

Oprócz dużych, w miarę zwartych zespołów w MAK znajdują się jeszcze niewielkie zbiory będące darami amatorów starożytności. Pochodzą najczęściej z okolic miejscowości, w których prowadzone były badania wykopaliskowe (Horodnica, Michałków, Wierzchniakowice, Zaleszczyki). W powyższym podsumowaniu nie uwzględniono pojedynczych zabytków kultury trypolskiej, dla których nie ma danych o okolicznościach i miejscu znalezienia. Dotyczy to głównie zabytków z dawnych zbiorów Zygmunta Glogera oraz tych, które w inwentarzu MAK zebrane są pod wspólnym hasłem "Wołyń".

W katalogu podano kolejno nazwę miejscowości, poprzedzoną numerem wykorzystanym na ryc. 1 i 2, dawne dane administracyjne (obecnie wymienione stanowiska znajdują się w granicach obłasti tarnopolskiej na terenie Ukrainy, wyjątkiem jest Romanówka w obłasti kijowska). Następnie nazwiska badaczy lub darczyńców oraz, o ile można to było ustalić, datę badań lub przekazania do MAK. We wszystkich wypadkach pozostawiano oryginalną nazwę lub określenie lokalizacji stanowiska. W następnej kolejności podano numery inwentarza zbiorów oraz chronologię, przy czym skrót owr oznacza ogólnie okres wpływów rzymskich. Dane o chronologii zachowano zgodnie z informacjami autorów badań, z uzupełnieniem autorki jedynie w wypadku braku takiej informacji w źródłach.

Podając nazwy geograficzne dla terenów dawnej Galicji Wschodniej stosowano zapis zgodny z polską tradycją językową, w przypadkach mniej znanych nazw wykorzystano zapis na mapie Polskiego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych - Ukraina część Zachodnia z roku 1996.