Jacek Rydzewski

150 lat Muzeum Archeologicznego w Krakowie

Streszczenie
Sto pięćdziesiąt lat temu, w roku 1850, w ramach Towarzystwa
Naukowego Krakowskiego, powołano Komitet Archeologiczny dla
sprawy utworzenia w Krakowie Muzeum Starożytności, co ostatecznie
stało się dnia 18 lutego 1850 roku. Powołanie Muzeum do życia
było ważnym momentem w rozwoju archeologii w Polsce, gdyż po raz
pierwszy w naszym kraju badania nad najdawniejszą przeszłością
miały być prowadzone przez wyspecjalizowaną placówkę. Wystosowany
do społeczeństwa apel o nadsyłanie informacji o znaleziskach i
posiadanych zabytkach spotkał się ze zrozumieniem ludności;
jednym z pierwszych darów otrzymanych przez Muzeum był kamienny
posąg Światowida, odkryty w Zbruczu w 1848 roku. Szybko
powiększające się zbiory Muzeum pozwoliły na przygotowanie już w
1857 roku pierwszej w Krakowie Wystawy Starożytności, która
spotkała się z wielkim zainteresowaniem społeczeństwa. W ramach
Towarzystwa Muzeum działało blisko ćwierć wieku; od roku 1873
natomiast - po powstaniu i rozpoczęciu działalności przez
Akademię Umiejętności - było związane z tą właśnie instytucją. W
roku 1891 Muzeum Archeologiczne otrzymało status niezależnej,
specjalistycznej placówki Akademii Umiejętności; w tym
charakterze istniało także po odzyskaniu niepodległości - jako
placówka PAU, a po II Wojnie Światowej PAN - do roku 1955, kiedy
to przekształcono je w samodzielną instytucję Ministerstwa
Kultury i Sztuki. Obecnie Muzeum znajduje się - jako instytucja
samorządowa - pod opieką Marszałka Województwa Małopolskiego.
Badania prowadzone w XIX i pierwszej połowie XX wieku przez
takich badaczy, jak Godfryd Ossowski, Włodzimierz Demetrykiewicz,
Józef Żurowski oraz Tadeusz Reyman pozwoliły na zgromadzenie
licznych materiałów umożliwiających rzetelne opracowanie
pradziejów Małopolski. Oprócz akcji badawczych w Małopolsce i
okolicach Krakowa, Muzeum prowadziło też badania na terenie
Ukrainy (Ryżanówka, Bilcze Złote) oraz przyjmowało materiały
pochodzące z badań w innych rejonach świata (Peru, Egipt). Bardzo
zasłużoną postacią dla Muzeum był Tadeusz Reyman, który w latach
dwudziestych uporządkował zbiory muzealne, rozpoczął ich
inwentaryzację, zorganizował w Muzeum pracownię konserwacji
zabytków i urządził pierwszą stałą wystawę. W roku 1937 objął
funkcję kierownika Muzeum i na stanowisku tym pozostał do roku
1955 (z przerwą w latach wojny). Dzięki staraniom T. Reymana
Muzeum otrzymało od miasta obecną swoją siedzibę przy ul.
Senackiej 3. Obecnie Muzeum ma charakter placówki wielodziałowej,
z działami merytorycznymi (chronologicznymi i problemowymi),
Pracownią Konserwacji i pracowniami pomocniczymi
(paleobotaniczna, paleozoologiczna i numizmatyczna); wydzieloną
jednostką organizacyjną jest Oddział Muzeum w Nowej Hucie,
powołany dla potrzeb ratownictwa archeologicznego na terenie tej
dzielnicy Krakowa. Znaczny jest aktualny dorobek naukowy Muzeum.
Głównym obszarem działania jest Małopolska; należy tu wymienić
wieloletnie badania nad epoką kamienia na Jurze
Krakowsko-Częstochowskiej, czterdziestoletnie prace nad
starożytnym hutnictwem żelaza w Górach Świętokrzyskich, czy
badania ratownicze na terenie Nowej Huty. Dzięki pracom Działu
Krakowa Przedlokacyjnego Kraków j4est jednym z najlepiej
przebadanych wczesnośredniowiecznych kompleksów miejskich w
Europie. Trzeba też wskazać na osiągnięcia w zakresie naukowej
organizacji zbiorów, rozwój pracy oświatowej i wystawiennictwa, a
także i na to, że rezultaty swych prac Muzeum publikuje w dwóch
wydawanych przez siebie rocznikach: Materiały Archeologiczne (od
1959) i Materiały Archeologiczne Nowej Huty (od 1968).

Jacek Rydzewski