Elżbieta Chochorowska

Zbiory Krakowskiego Muzeum Archeologicznego w Krakowie dawniej i dziś

Streszczenie

Zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie należą do najstarszych i największych zbiorów archeologicznych w Polsce. Według aktualnego stanu ksiąg inwentarzowych tworzy je zespół 509.223 tzw. muzealiów wydzielonych.

Inspiracją do ich powstania był apel skierowany w 1850 roku przez członków Towarzystwa Naukowego Krakowskiego do społeczeństwa polskiego wzywający do przekazywania zabytków z przeszłych wieków do powstającego Muzeum Starożytności. W ciągu pierwszego 40-lecia działalności Muzeum jego zbiory tworzone były głównie w oparciu o licznie napływające dary od osób prywatnych, przypadkowych znalazców i kolekcjonerów.

Z chwilą powierzenia opieki nad Muzeum Archeologicznym Akademii Umiejętności wybitnemu archeologowi i geologowi Godfrydowi Ossowskiemu w 1891 roku, coraz większy udział w powiększaniu zbiorów miały badania archeologiczne, w dużej części prowadzone przez samego Ossowskiego.

Okres szczególnie intensywnego rozwoju zbiorów muzealnych wiąże się z działalnością kolejnego kustosza Muzeum Archeologicznego Polskiej Akademii Umiejętności Włodzimierza Demetrykiewicza. Oprócz gromadzenia zbiorów w drodze własnych badań terenowych pozyskiwał on materiały pochodzące z badań innych archeologów, a poprzez ożywioną działalność konserwatorską docierał do przypadkowych znalazców i prywatnych kolekcji, które uzyskiwał za darmo bądź odkupywał.

W okresie międzywojennym znaczący udział w powiększaniu zbiorów muzealnych mieli także uczniowie Demetrykiewicza, szczególnie Michał Drewko, Józef Żurowski, Tadeusz Reyman i Rudolf Jamka. Prowadzili oni zakrojone na dużą skalę badania na wielokulturowych stanowiskach lessowych Małopolski.

Gromadzenie zbiorów Muzeum Archeologicznego w Krakowie, od momentu jego przekształcenia w 1955 roku w samodzielną placówkę muzealną, związane jest przede wszystkich z realizacją wielkich programów badawczych, wynikających z potrzeb konserwatorstwa archeologicznego. Ich efektem są m.in. liczące ok. 145 tys. zabytków zbiory Oddziału MAK w Nowej Hucie, pozyskane w trakcie trwających z górą 50 lat badań na wielokulturowych stanowiskach regionu krakowskiej dzielnicy Nowej Huty oraz materiały z ratowniczych prac wykopaliskowych w Tarnobrzeskim Zagłębiu Siarkowym (12.652 zabytki).

Znaczącym źródłem nowych materiałów były, realizowane przez Muzeum od końca lat 50-tych, wieloletnie specjalistyczne badania archeologiczne nad dziejami wczesnośredniowiecznego Krakowa, starożytnym hutnictwem żelaza w Górach Świętokrzyskich i osadnictwem paleolitycznym w jaskiniach ojcowskich.

Poczynając od lat 70-tych powiększanie zbiorów następuje głównie poprzez badania własne Muzeum. Rozszerzył się jednocześnie zakres problematyki badawczej, przy jednoczesnym ograniczeniu terenu działania, praktycznie do województwa krakowskiego (obecnie małopolskiego).

Dzisiejsze zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie tworzą:

1. dominujące ilościowo, materiały z systematycznych badań wykopaliskowych, część z nich wchodzi w skład spuścizn naukowych kilkunastu badaczy
2. kilkanaście zespołów zabytków o charakterze kolekcji
3. zabytki luźne z przypadkowych odkryć, darów i zakupów.