Kontakt
2011-12-02 11:49

Słowianie

Okres wczesnego średniowiecza na terenie Polski jest datowany na czasy pomiędzy przełomem V i VI w. a XIII w. Jego początek wyznacza pojawienie się zabytków łączonych ze Słowianami (do najstarszych materiałów wczesnosłowiańskich należą zabytki archeologiczne odkryte w Małopolsce, m. in. na terenie osady w Krakowie-Nowej Hucie - Mogile). Są to czasy powstawania i krystalizacji organizacji plemiennej Słowian, na której podstawie powstawały następnie ponadplemienne państwa słowiańskie.

Najstarsze informacje pisane związane ze Słowianami pojawiają się w rzymskich źródłach w pierwszej połowie I tysiąclecia n. e., są to tylko nazwy własne ludów zamieszkujących wschodnią część Europy słabo znaną Rzymianom, strefę znajdującą się poza Barbaricum (Europa zachodnia, północna i częściowo środkowa) - terenami kontaktów wojskowych i handlowych Cesarstwa Rzymskiego. Źródła pisane wymieniają ludy, które identyfikuje się ze Słowianami: Wenetowie (Tacyt, Germania) czy Suoweni, Stawanowie (Ptolomeusz, Geografia). Najwcześniejsze opisane wydarzenie historyczne, w którym uczestniczyli Słowianie (Antowie i Sklaweni), walki z Gotami, nastąpiły w drugiej połowie IV w. w Europie Wschodniej (Jordanes, Gethica). Nazwa własna Słowian (Sklawinowie) po raz pierwszy została zapisana w 2 połowie IV w. (Pseudo Cezariusz). Wzrost ilości i szczegółowości informacji nastąpił w VI wieku, gdy najazdy Słowian zagroziły granicom Cesarstwa Bizantyjskiego.

Siedziby Słowian, w okresie bezpośrednio poprzedzającym zajęcie przez nich części Europy, lokalizuje się na wschód od granic obecnej Polski - na terenach nad górnym i częściowo środkowym dorzeczem Dniepru, skąd około połowy V wieku rozpoczęli wielką migrację w kierunku południowym i zachodnim. W VI wieku Słowianie zajmowali już rozległe obszary Europy (od Łaby po Półwysep Bałkański - Pokopiusz z Cezarei, Historia wojen; Jordanes, Gethica), w tym dorzecza Wisły i Odry.

Kultura archeologiczna związana z osadnictwem wczesnosłowiańskim (2 poł. V lub V/VI w. do początków VII w.) cechuje się jednolitym modelem w zakresie form osadniczych, obrządku pogrzebowego oraz zestawu zabytków. Słowianie zamieszkiwali małe otwarte osady złożone z niewielkich, częściowo zagłębionych w ziemię domów zaopatrzonych w kamienny piec lub palenisko w narożniku (dopiero w VII w. zaczęli budować osady obronne - grody). Zajmowali się głównie uprawą ziemi. Zabytki archeologiczne, które wiąże się z najstarszą fazą kultury słowiańskiej, to prawie wyłącznie ułamki naczyń (całkowicie ręcznie lepionych, początkowo niezdobionych). Nie odkryto śladów wyspecjalizowanej produkcji rzemieślniczej. Zmarłych chowano spalonych w płytkich grobach - jamowych lub popielnicowych. Pochówki z reguły nie zawierają dodatkowego wyposażenia.

W okresie plemiennym (VII-X w.) w Małopolsce dominowali Wiślanie, a na jej wschodnich rubieżach Lędzianie. Osadnictwo skupiało się wokół centralnych osad - grodów otoczonych drewniano-ziemnymi wałami (np.: Kraków- Wawel, Stradów, Wiślica, Naszacowice). W sąsiedztwie grodów powstawały otwarte podgrodzia, osady wiejskie oraz cmentarzyska. Ludność zajmowała się przede wszystkim rolnictwem, w mniejszym stopniu hodowlą. Następowała specjalizacja wytwórczości rzemieślniczej - garncarstwa (naczynia ręcznie lepione zastępowane były formami wykonanymi przy użyciu nieruchomej podkładki, a następnie koła garncarskiego) i metalurgii (z żelaza produkowano narzędzia, zwłaszcza rolnicze, przedmioty codziennego użytku i ozdoby). Na stanowiskach archeologicznych znajdowane są także przedmioty związane z tkactwem (przęśliki) oraz wyroby rogownicze. Szczątki spalonych zmarłych składano w grobach nakrytych nasypami (cmentarzyska składały się z kilku lub większej ilości kop- ców-kurhanów). Stosowano także naziemne formy pochówku - popielnice stawiano bezpośrednio na powierzchni gruntu, specjalnie usypanego kopca-kurhanu bądź innym podwyższeniu. W okresie pomiędzy IX-XI w. nastąpiły zmiany w sferze wierzeń, ich uchwytnym archeologicznie przejawem była zmiana sposobu traktowania zmarłych - niespalone ciała coraz częściej składano do jam grobowych (płaskie cmentarzyska szkieletowe), z reguły bez dodatkowego wyposażenia - naczyń, ozdób czy przedmiotów użytkowych, stopniowo zanikał zwyczaj palenia zwłok.

Liczne znaleziska archeologiczne z okresu plemiennego dowodzą istnienia ożywionej wymiany handlowej pomiędzy Małopolską a innymi terenami, zwłaszcza Państwem Wielkomorawskim i Rusią Kijowską - są to przedmioty bądź wykonane na innych terenach (importy, np.: ze skarbu ozdób srebrnych i przedmiotów szklanych z grodziska w Zawadzie Lanckorońskiej), bądź też ich naśladownictwa wykonane na miejscu (np.: odkryty w Krakowie na Okole ogromny skład żelaznych grzywien siekieropodobnych).

Nie są w pełni wyjaśnione związki polityczne Małopolski z Państwem Wielkomorawskim (IX w.) i powstałym po jego upadku, w początkach X w. Państwem Czeskim. Okres plemienny w Małopolsce kończy włączenie jej w obręb państwa wielkopolskich Piastów (ok. roku 990).

Anna Tyniec

Zobacz również:

do góry drukuj


Słowianie
Słowianie
Słowianie
Słowianie
Słowianie
Słowianie
Słowianie
Słowianie