Okres wpływów rzymskich

Około przełomu er obszar Europy środkowej znalazł się w zasięgu oddziaływań nowej potęgi politycznej i militarnej, jaką było Cesarstwo Rzymskie. Stan ten trwał do połowy V w. n.e. Dlatego te czasy nazywamy okresem wpływów rzymskich. Jest to poświadczone znaleziskami monet rzymskich oraz szeregu importowanych przedmiotów noszących znamiona luksusu (ozdoby, naczynia gliniane terra sigillata, naczynia szklane). Rozwijała się wtedy kultura przeworska, która kontynuowała swój rozwój rozpoczęty w okresie wcześniejszym. Osady są liczne, ale cechą charakterystyczną jest brak cmentarzysk. Wynika to z przeżywania się tradycji ludności celtyckiej stosującej nieuchwytny obrządek pogrzebowy. Jeden odosobniony grób szkieletowy odkryto w rejonie Kopca Wandy.

Fragment importowanego naczynia terra sigilata

Zbliżenie na ornament naczynia terra sigilata

Ręcznie lepione naczynie z grobu kultury przeworskiej

II

W materiałach archeologicznych znajduje odzwierciedlenie wysoki poziom rozwoju ówczesnych społeczności, zwłaszcza od końca II w. n.e. Wyraźny postęp gospodarczy i wzrost zamożności dokonał się min. dzięki upowszechnieniu udoskonalonych narzędzi ornych (żelazne radlice i kroje płużne efektywniej spulchniające glebę) i żniwnych (sierpy i półkoski), a także żaren rotacyjnych. Część z nich używana była wcześniej przez Celtów. Pojawiły się wielkie naczynia zasobowe, co też może wskazywać na wzrost wielkości plonów.

Żelazne okucie radła (tzw. radlica), kultura przeworska

Żarno rotacyjne kultury przeworskiej

Rekonstrukcja żaren obrotowych kultury przeworskiej

III

W obrębie osad, często w ich wydzielonych częściach, znajdowały się warsztaty rzemieślnicze wytwarzające niezbędne w gospodarstwie przedmioty. Na osadzie w Mogile odkryto ślady produkcji żelaznych narzędzi ciesielskich, kowalskich i związanych z głównym zajęciem mieszkańców osiedla - rolnictwem. Asortyment wyrobów poszerzają wytwory związane z życiem codziennym (noże, brzytwy, nożyce) i uzbrojeniem (groty włóczni). Trudniono się też szewstwem, tkactwem, obróbką kości i rogu. W inwentarzu kultury przeworskiej, występuje duża różnorodność części stroju i ozdób. Są to fibule (rodzaj ozdobnych agrafek), sprzączki do pasa i metalowe okucia pasów oraz szklane i bursztynowe paciorki i ozdobne, kościane grzebienie.

Nóż żelazny kultury przeworskiej	Okucie żelazne i coś jeszcze	Zapinka z brązu do spinania szaty, kultura przeworska
Żelazne klamry do pasa kultury przeworskiej	Klucz żelazny kultury przeworskiej

IV

Powszechnie znanym, dzięki nowohuckim odkryciom, wysoko rozwiniętym rzemiosłem kultury przeworskiej jest garncarstwo. Jest ono poświadczone przez liczne znaleziska, zbliżonych do celtyckich, pieców do wypalania naczyń. Pod względem liczby odkrytych obiektów tego typu (łącznie z piecami z pobliskiej Igołomi), są to najliczniejsze warsztaty rzemieślnicze w Polsce. Piece o specjalnej konstrukcji zdolne były do wielokrotnego wypału kilkudziesięciu naczyń równocześnie. Odkryto je w Mogile, Pleszowie i Cle. Są one pozostałościami po wyspecjalizowanych warsztatach, których produkcja pokrywała zapotrzebowanie zapewne nie tylko istniejących w naszym regionie osiedli.

Zdjęcie pieca do wypalania ceramiki, kultura przeworska

V

W zestawie naczyń, obok ceramiki szorstkiej służącej do przechowywania zapasów i przygotowywania potraw, spotykamy eleganckie, cienkościenne naczynia o charakterystycznej siwej barwie. Wykonywano także naczynia naśladujące szklane puchary sprowadzane z prowincji Cesarstwa.

Naczynie kultury przeworskiej (tzw. ceramika siwa szorstka)	Naczynie kultury przeworskiej (tzw. ceramika siwa gładka)	Naczynie kultury przeworskiej (tzw. ceramika siwa gładka)
Naczynie kultury przeworskiej (tzw. ceramika siwa gładka)

VI

W tym czasie można wyróżnić na obszarze Nowej Huty kilka skupień osadniczych, których rozwój został zapoczątkowany w poprzednich stuleciach. Są one najpewniej odbiciem kilku oddzielnych, samowystarczalnych wsi. Wymienić tu należy badane osady w Mogile, Pleszowie, Wyciążu i w Cle.

W ciągu V wieku n.e. kultura przeworska zanika, zamykając okres wielkiego rozwoju kulturowego zachodniej Małopolski w starożytności.