Skarb z Nowej Huty - Pleszowa

Został odkryty w 1961 r. podczas badań ratowniczych przeprowadzanych przez nowohucki oddział naszego Muzeum na wielokulturowym stanowisku Pleszów 49.

W obrębie stanowiska twierdzono ślady osadnictwa neolitycznego, z epoki brązu i wczesnego średniowiecza. Skarb zdeponowano w pd.-zach. jego części. Część depozytu (92 fragmenty srebrne) znajdowała się w naczyniu glinianym w pobliżu skupiska zawierającego materiał ceramiczny datowany na X/XI i XI w. Pozostała cześć składników była rozproszona na dość znacznej przestrzeni.

Skarb zawiera naczynie, 129 fragmentów ozdób, monety i ich fragmenty ogółem: 608, 341 tzw. 'placków' lanego srebra i 8 kawałków ołowiu.

Garnek, w którym ukryto skarb datowany jest na X/XI-XIII w.

Ozdoby reprezentują 4 kategorie, a mianowicie: klamerki, tzw. lunule, zausznice - wśród nich: koszyczkowate, z 3 paciorkami cylindrycznymi, z filigranową poprzeczką, zoomorficzne, winogronowate, gwiaździste, i świąteckie oraz paciorki - pionowo granulowane, z guzami, zdobione grubą granulacją i wypukłymi owalami.

Monety stanowią podstawowy składnik skarbu, wśród nich występuje 320 całych egzemplarzy i 288 fragmentów. Reprezentują one mennice arabskie, duńskie, angielskie, niemieckie, polskie, czeskie, a nawet pojedyncze monety italską i węgierską. Najstarsze emisje w skarbie, to fragmenty dirhemów samanidzkich datowanych na przełom IX i X w.; kolejno denary niemieckie, duńskie półbrakteaty, denar Ottona I bity w Veronie, emisje angielskie Etelreda II i Kanuta Wielkiego, monety polskie, węgierski denar Stefana I i najmłodsze emisje Brzetysława I, które datują cały depozyt . Zasadniczy trzon zdeponowanych w skarbie monet datowany jest na wiek X i pierwszą połowę XI w. Na szczególną uwagę zasługują monety pierwszych Piastów - 5 denarów przypisywanych Bolesławowi Chrobremu oraz denary Mieszka II w liczbie 1+1. Obecność monet polskich jest nietypowa dla depozytów z tego okresu z terenu Małopolski i zasługuje na szczególną uwagę.

Zasadniczą wagowo kategorią w skarbie z Nowej Huty - Pleszowa stanowi srebro lane czyli tzw. placki", powstałe w wyniku przetopienia drobnych ułamków srebra. Waga pojedynczych okazów zawiera się w przedziale od 0,199 do 137,564 g.

Ostatnim składnikiem nowohuckiego skarbu są kawałki ołowiu, które zapewne należy łączyć z procesem dalszej obróbki srebra.

Chronologię skarbu z Nowej Huty-Pleszowa wyznaczają monety Brzetysława I, jego czeskie emisje bite w latach 1037-1055. Ich udział w nowohuckim skarbie należy najprawdopodobniej łączyć z najazdem w 1038 r.