Oddział Muzeum w Nowej Hucie

Wraz z rozpoczęciem budowy Huty im. Lenina (dziś T. Sendzimira) oraz dzielnicy Nowa Huta w 1949 roku Muzeum Archeologiczne Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie podjęło zakrojone na szeroką skalę archeologiczne badania wykopaliskowe na terenach objętych pracami ziemnymi. Ze względu na ogrom prac ratowniczych konieczne stało się utworzenie w Nowej Hucie wydzielonej placówki archeologicznej, posiadającej odpowiedni potencjał ludzki, materiałowy i finansowy, która byłaby w stanie wziąć odpowiedzialność za całość ratownictwa archeologicznego na terenie budowy Huty i Dzielnicy. W wyniku ciągłych interwencji dokonywanych przez Muzeum w Ministerstwie Kultury i Sztuki, we wrześniu 1950 r. utworzono, działające w ramach badań nad początkami państwa polskiego, "Kierownictwo Prac Wykopaliskowych w Nowej Hucie", na czele którego stanął St. Buratyński; placówka ta istniała do końca 1952 r.

Samodzielność organizacyjną nadano badaniom w Nowej Hucie w roku 1953, kiedy to tamtejszą placówkę przekształcono w Oddział Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, kierowany przez Józefa Marciniaka. W roku 1955 krakowskie Muzeum Archeologiczne zostało decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki wyodrębnione ze struktur PAN i temu Ministerstwu podporządkowane; działający zaś w Nowej Hucie Oddział PMA został włączony organizacyjnie do Muzeum krakowskiego. W ten sposób powstał w 1955 roku nowohucki Oddział Muzeum Archeologicznego w Krakowie, mieszczący się do dziś na os. Zielonym 7. Kierownictwo badań w Nowej Hucie powierzono ponownie S. Buratyńskiemu.

Lokal na os. Zielonym 7 od początku miał charakter pomieszczeń tymczasowych. Jest to wydzielona część parteru normalnego budynku mieszkalnego o łącznej powierzchni ok. 220 m2 . Niestety, pomimo wielokrotnie składanych obietnic władze Dzielnicy nie potrafiły znaleźć dla Oddziału odpowiedniego budynku, który zawierałby pomieszczenia umożliwiające normalną pracę, magazynowanie materiałów zabytkowych oraz urządzenie wystawy dla mieszkańców Nowej Huty. Tak więc do dziś siedziba Oddziału mieści się w tym samym miejscu na osiedlu Zielonym. W trudnych warunkach lokalowych pracuje tam zespół ponad 10-osobowy (archeolodzy i personel techniczny), realizujący ambitne plany badawcze i wydający własne czasopismo. Trwające już 50 lat badania archeologiczne Oddziału Muzeum w Nowej Hucie przyniosły w efekcie odkrycie i rozpoznanie ponad 100 stanowisk archeologicznych, z czego przebadano niemal połowę, w tym ok. 20 na dużą skalę. Odkryto ponad 5,5 tysiąca obiektów archeologicznych, ratując przy tym ogromne ilości zabytków ze wszystkich niemal epok i okresów pradziejowych, a rejon Nowej Huty stał się jednym z najlepiej przebadanych archeologicznie obszarów w kraju. Osiągnięcia Oddziału, zarówno jeśli chodzi o skalę badań terenowych, jak i o zakres opracowania wydobytych materiałów spowodowały, ze Oddział ten traktowany jest w polskim środowisku archeologicznym jako samodzielna placówka o własnym, wybitnym dorobku.

Tymczasem skala prowadzonych przez Oddział badań archeologicznych spowodowała, że problem magazynowania wydobytych podczas wykopalisk materiałów zabytkowych stał się najbardziej palący, ponieważ szczupłe pomieszczenia Oddziału na os. Zielonym (mające, jak wspomniano, charakter tymczasowy) nie mogły materiałów tych pomieścić. W ten sposób w historii Muzeum i Oddziału pojawił się obiekt podworski w Branicach.