Lelowice, st. 4, gm. Radziemice, woj. małopolskie.

Kierujący: mgr Tomasz Rodak
Dział: DOZA MAK

Stanowisko 4 w Lelowicach położona jest w południowej części Niecki Nidziańskiej - na pograniczu Wyżyny Miechowskiej i Płaskowyżu Proszowickiego na żyznych glebach lessowych. Już od początku XX wieku na obszarze Lelowic i okolicznych wsi znajdowano liczne zabytki pradziejowe.

W roku 2001 (w wyniku zgłoszenia do MAK znaleziska kości ludzkich z terenu wsi Lelowice) przeprowadzono ratownicze, archeologiczne badania wykopaliskowe. Łącznie wytyczono trzy wykopy o powierzchni 74,82 m2.

Pierwszy z nich okazał się „jałowy” w znaleziska pradziejowe. W wykopie drugim odkryto: dwa groby, dwa obiekty osadowe oraz fragment rowu.

Oba pochówki szkieletowe (dziecko w wieku ok. 4 lat oraz kobieta w wieku 20-25 lat) są najprawdopodobniej częścią cmentarzyska rzędowego.

Ciała były złożone do jam grobowych w pozycji wyprostowanej na wznak z głową na zachód. Jedynym zabytkiem datującym jest miedziany kabłączek skroniowy platerowany srebrem, określający ramy chronologiczne cmentarzyska na XI-XII w. Z tym samym okresem związany jest ob. 6, w którym odkryto prawie wyłącznie „czysty” materiał wczesnośredniowieczny.

Funkcja tego obiektu nie jest do końca wyjaśniona.

W wykopie trzecim odkryto kolejny grób oraz jeszcze jeden fragment rowu.

Jama grobowa miała kształt prostokąta o wymiarach 170x120 cm i zlokalizowana była na osi N-S (z drobnym przesunięciem w kierunku NE-SW). W trzech narożnikach natrafiono na ślady po słupach (?) oraz przy jednej ze ścian (od strony północnej) na negatyw dranicy drewnianej (?). Na południowy-zachód od jamy grobowej zadokumentowano najprawdopodobniej kolejny ślad po słupie. Odkryty szkielet zorientowany był na osi N-S (z głową na południe wnioskując z miejsca gdzie znaleziono pozostałości uzębienia) i posiadał mocno niekompletny kościec: wyeksplorowano jedynie kilka zębów oraz pojedyncze kości długie (brak czaszki, żeber). Na podstawie analizy zachowanego uzębienia stwierdzono, że pochówek należał do dziecka w wieku Infans I-II (około 7-9 lat). Zmarłego wyposażono w dwa wyroby krzemienne: siekierkę (na której zachowały się spalone fragmenty drewna - pozostałości po oprawie?) złożoną poniżej nóg (?) (od strony północnej) i wiór umiejscowiony z boku (może za plecami ?) (od strony zachodniej).

Odkryty pochówek, z uwagi na formę grobu oraz inwentarz, można zaliczyć do obiektów grobowych kultury ceramiki sznurowej. Ze względu na swoje cechy charakterystyczne znalezisko ze st. 4 w Lelowicach reprezentuje elementy przejściowe między starszą i młodszą fazą rozwoju kultury ceramiki sznurowej na tym terenie. Prostokątny kształt jamy grobowej, ślady konstrukcji drewnianej (?), przypuszczalne istnienie nasypu ziemnego, ubóstwo inwentarza grobowego (brak naczyń glinianych) przemawiają za przynależnością pochówka z Lelowic do starszej fazy rozwojowej, natomiast orientacja jamy grobowej i pochowanego w niej zmarłego, na osi N-S, prawdopodobne miejsce złożenia darów sugerują nieco późniejszą pozycję chronologiczną omawianego znaleziska – te cechy należy łączyć z młodszą fazą rozwoju tej kultury (a konkretnie z wchodzącą w jej skład grupą krakowsko-sandomierską) na terenie zachodniej Małopolski. Wydaje się więc, że kurhan z Lelowic można datować na lata 2700-2600 BC, a więc na okres, w którym nadal istnieją pochówki podkurhanowe i zaczynają pojawiać się cmentarzyska płaskie na tym terenie. Byłby to zarazem pierwszy, w zachodniej Małopolsce, kurhan kultury ceramiki sznurowej, w którym odkryto szczątki dziecka.

Fot. 1	Fot. 2	Fot. 3
Fot. 4