IGOŁOMIA, st. 4, gm. Igołomia-Wawrzeńczyce, woj. małopolskie

Rodzaj badań: badania wykopaliskowe, nadzór archeologiczny
Prowadzący: mgr A. Zastawny (MAK, Dział OZA)
Badania: 1997, 2002, 2003 r.

Wielokulturowa osada na stanowisku 4 w Igołomi

Igołomia, położona 50 km na wschód od Krakowa, należy do terenów o bardzo zwartej zabudowie wiejskiej. W takich miejscach prowadzenie badań szerokoprzestrzennych, w tym i powierzchniowych, najczęściej jest już dzisiaj mocno ograniczone, a często wręcz niemożliwe. Jedynym źródłem informacji na temat osadnictwa stają są więc znaleziska przypadkowe lub badania w związku z inwestycjami budowlanymi (nadzory i badania wyprzedzające). Te ostatnie okazały się być dla omawianego stanowiska jedyną i ostatnią już szansą uzyskania danych archeologicznych.

Stanowisko nr 4 zostało odkryte przez W. Morawskiego w 1985 r. podczas badań powierzchniowych. Chociaż zebrano wówczas dość liczny materiał zabytkowy, datowany od neolitu po średniowiecze, ograniczona dostępność terenu (zabudowania) już wtedy uniemożliwiła rozpoznanie pełnego zasięgu stanowiska. Aż do połowy lat 90. nie podejmowano tu żadnych badań.

Okazją do nich stała się rozpoczęta w 1996 r., a trwająca kilka lat, rozbudowa gospodarstwa należącego do p. M. Latały, położonego w centrum stanowiska. Pomiędzy 1996 r. a 2005 r. aż pięciokrotnie przeprowadzono tu prace wykopaliskowe – trzykrotnie z ramienia Muzeum Archeologicznego w Krakowie (1997, 2002, 2003). Wszystkie akcje badawcze związane były z pracami budowlanymi przy wznoszeniu różnego typu budynków gospodarczych oraz domu mieszkalnego. Prace polegały na nadzorowaniu prac ziemnych w wykopach fundamentowych budynków i eksploracji odkrytych w nich obiektów i nawarstwień archeologicznych (fot. 1).

Wyniki trzykrotnie przeprowadzonych badań wniosły wiele ważnych informacji o stan. 4 w Igołomi. Istotnie powiększono jego zasięg, co w terenie praktycznie już niedostępnym dla archeologów (zwarta zabudowa i brak użytków rolnych) miało szczególne znaczenie. Podczas badań prowadzonych przez Muzeum natrafiono i uratowano przed zniszczeniem 15 obiektów wziemnych, głównie jam gospodarczych z materiałami kultur z okresu neolitu i epoki brązu: kultury ceramiki wstęgowej rytej (faza nutowa i żeliezowska), lendzielskiej (fot. 2, 3) i łużyckiej (III/IV EB). Wykopaliska w Igołomi są przykładem badań ratowniczych, podczas których udało się uzyskać interesujące wyniki pomimo ograniczonej obserwacji.

Większość obiektów przebadano tylko częściowo (w granicach wkopów pod fundamenty), niemniej przyniosło to miarodajne dane na temat charakteru i wielkości jam oraz ich chronologii. Dają one właściwe wyobrażenie o bardzo intensywnym zasiedleniu tego obszaru w neolicie i epoce brązu (fot. 4).

Badania przeprowadzone w Igołomi związane były z realizacją niewielkich inwestycji budowlanych (budynki gospodarcze i mieszkalne). Możliwości badawcze i wyniki prac są w takich wypadkach zawsze wyrywkowe i niepełne. Jednak w sytuacji kiedy dotyczą one miejsc dla archeologii już niemal całkowicie niedostępnych, stają się niezwykle cennym, a często też i jedynym źródłem informacji.

A. Zastawny

Wyklejanie naczynia zasobowego	Badania w wykopach fundamentowych	Fragment poroża
Plan budynku gospodarczego