BRZEZIE, st. 17, gm. Kłaj, woj. małopolskie

Rodzaj badań: szerokoprzestrzenne, ratownicze badania wykopaliskowe na trasie planowanej autostrady A-4 Kraków – Tarnów
Prowadzący: dr A. Czekaj-Zastawny (IAE PAN, Oddz. Kraków), mgr A. Zastawny (MAK, Dział OZA)
Badania: 2000-2007 r.

Rok 2007 był ostatnim sezonem badań wykopaliskowych na stanowisku 17 w Brzeziu, gm. Kłaj, prowadzonych od 2000 r. w ramach akcji szerokoprzestrzennych prac badawczych wyprzedzających budowę autostrady A-4 Kraków-Tarnów. Na większości terenu przeznaczonego do rozpoznania wykopaliska zakończono w 2006 r. Do przebadania pozostał niewielki obszar wyznaczony przez obrysy budynków gospodarczych (stodoła i chlewnia), po rozebraniu których pozostały betonowe fundamenty i w większości nie zniszczona przestrzeń między nimi. Omawiana strefa zlokalizowana jest przy północnej granicy pasa autostrady, w miejscu największego nagromadzenia obiektów pradziejowych, w tym głównie śladów osady kultury ceramiki wstęgowej rytej (KCWR) z pozostałościami 25 długich domów o konstrukcji słupowej. Badany fragment osiedla KCWR, choć niewielki, usytuowany był w ważnej jego części, w miejscu, gdzie przebiega północna krawędź osady. Jej niemal pełny zarys wyznacza rozmieszczenie poszczególnych „gospodarstw”, z których każde składało się z pozostałości domu słupowego i towarzyszących mu kilku jam gospodarczych. Tego rodzaju zespoły obiektów tworzą zwarty przestrzennie układ zabudowy na planie owalu o wymiarach 150 x 130 m, ściśle wpisany w topografię terenu (kulminacja wzniesienia). W 2007 r. przebadano zespół jam gospodarczych z paleniskiem, związanych z „zapleczem” dwóch domów słupowych, najbardziej wysuniętych na północ na planie osady.

Opisywane badania wiązały się też z weryfikacją informacji o częściowo zniszczonym, domniemanym grobie kultury ceramiki sznurowej (KSC), z którego miałby pochodzić toporek kamienny, znaleziony w 1996 r. podczas kopania piwnicy w budynku stodoły, przy której fundamentach prowadzono teraz wykopaliska. Istniało duże prawdopodobieństwo, że pojedynczy zabytek może mieć związek z pochówkiem KCS, tym bardziej, że podczas regularnych badań na stanowisku w 2003 r., w odległości 145 m na południowy-wschód, odkryto grób tej kultury. Badania w 2007 r. nie przyniosły niestety potwierdzenia powyższych przypuszczeń, a toporek uznać należy za kolejny luźno znaleziony wyrób kamienny KCS pochodzący z omawianego stanowiska.

Aktualnie kontynuowane jest także opracowanie wyników badań w Brzeziu. Jednym z pierwszych rezultatów są ustalenia w zakresie rekonstrukcji zabudowy osady KCWR, w tym wyglądu długich domów słupowych najstarszych rolników.

A. Zastawny

Fot. 1. Badania w miejscu rozebranego budynku	Fot. 2. Obiekt gospodarczy KCWR na poziomie odkrycia	Fot. 3. Obiekt KCWR naruszony przez fundament budynku
Fot. 4. Palenisko na dnie jamy gospodarczej