Ryszard Naglik
Dział Ochrony zabytków Archeologicznych

Badania w ramach współpracy ze spółką jawną „Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Muzeum Archeologiczne w Krakowie i Uniwersytet Jagielloński – Krakowski zespół do Badań Autostrad”

Aleksandrowice, kompleks osadniczy obejmujący stan. 2 i 3, gm. Zabierzów.

W pracach badawczych w latach 1997-1998 uczestniczyli: mgr Ryszard Naglik, mgr Barbara Drobniewicz, doc. dr hab. Sławomir Kadrow, prof. dr hab. Bolesław Ginter, mgr mgr Krzysztof Bydoń, Agnieszka Czekaj-Zastawny, Joanna Duda, Mariusz Górniak, Anna Kosowska, Katarzyna Łach, Wojciech Machowski, Bogdan Mruzek, Marzena Nawrocka, Agnieszka Niedźwiadek, Katarzyna Olejarczyk, Piotr Olejarczyk, Krzysztof Ormian, Bogusław Roczkalski, Paweł Staniucha, Grzegorz Telega, Szymon Tłuszcz, Jarosław Wróbel i Albert Zastawny.

Badania ratownicze podjęte w związku z przebudową autostrady A4 objęły 355 arów, tj. 30-40 % ogólnej powierzchni stanowiska.

Najstarsze nieliczne materiały krzemienne związane są z kręgiem magdaleńskim (późny paleolit). Z okresu neolitu prócz pojedynczych jam gospodarczych i glinianek pochodzą trzy groby szkieletowe KCWR i 1 grób szkieletowy KCSz. Prócz tego odkryto także pozostałości osadnictwa z wczesnej epoki brązu (kultury mierzanowickiej) oraz epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (kultura łużycka). Z tą ostatnią kulturą związany jest odkryty skarb przedmiotów brązowych i żelaznych. Pod względem stylistycznym zespół nie jest jednorodny - wykazuje zarówno cechy charakterystyczne dla wyrobów północnoeuropejskich (np. napierśnik) jak i wskazujące na południowoeuropejską proweniencję (np. zastosowanie żelaza).

Kolejna grupa znalezisk związana jest z okresem lateńskim. Oprócz nielicznych zabytków związanych z osadnictwem celtyckim (m. in. fragment szklanej bransolety z ornamentem plastycznym, fragmenty naczyń grafitowych i malowanych) odkryto fragmenty wyposażenia jednego zniszczonego grobu oraz niemal kompletnie zachowany ciałopalny pochówek męski datowany na fazę C1a okresu lateńskiego. W skład wyposażenia wchodził miecz z pochwą ornamentowaną wizerunkami „smoków”, pas z żelaznych płytek, grot włóczni, dwie żelazne zapinki i dwa naczynia toczone na kole.

Większość materiałów zabytkowych i obiektów odkrytych na stanowisku (spośród ponad 3000 odkrytych jam, budynków, pieców i palenisk) datowanych jest na najmłodszy odcinek młodszego okresu przedrzymskiego, okres wpływów rzymskich (fazy B1 – C2) i wędrówek ludów (najmłodsze zabytki datowane są na wiek V i ewentualnie pierwszą połowę wieku VI).

Oprócz kilkudziesięciu tysięcy fragmentów ceramiki znaleziono kilkaset wyrobów żelaznych, brązowych i srebrnych (zapinek, szpil, narzędzi, okuć, ostróg, a nawet jedno żelazne umbo), liczne wyroby gliniane (przęśliki), szklane (głównie paciorki) oraz pojedyncze kościane i rogowe (m. in. szpilę). Wśród tzw. importów wymienić należy monety rzymskie (denary, 1 as), fragmenty naczyń typu terra sigillata (4 egz. w tym jeden z sygnaturą garncarza) i paciorek z twarzami (jeden z kilkunastu znalezionych dotąd w Polsce).

Zaznaczyć należy także, że specyficzną cechą tego kompleksu stanowisk jest nadspodziewanie liczne występowanie ostróg (ponad 20 egz., tj. więcej niż znanych jest z wszystkich pozostałych osad kultury przeworskiej w południowej Polsce). Odkryto także świadectwa produkcji brązowniczej (kilkadziesiąt tygielków i pojedyncze półfabrykaty - w tym również srebrne), hutniczej (3 fragmenty dymarek i kilkadziesiąt fragmentów kloców żużla) i być może emalierskiej (zdobienie emalią odnotowaną w przypadku jednej ostrogi i jednej szpili; o ewentualnym miejscowym emalierstwie świadczyć mogą pojedyncze grudki substancji interpretowanej jako emalia). Odsłonięto także pojedynczy piec garncarski z późnego okresu rzymskiego. Inne sfery działalności gospodarczej manifestowały się występowaniem licznych obiektów gospodarczych (głównie jam) i produkcyjnych (blisko 50 tzw. palenisk zagłębionych i kilkanaście pieców o nie ustalonej dotąd funkcji).

Stosunkowo skromnie reprezentowane są materiały wczesno- i późnośredniowieczne.
Jest to głównie ceramika datowana na okres od VIII do XIII w. Materiały nowożytne to przede wszystkim pozostałości rozległej XIX-wiecznej pracowni skałkarskiej. Są to głównie odpadki, wióry i rdzenie wykonane z lokalnego surowca (krzemienia jurajskiego). Sporadycznie jedynie natrafiano na gotowe choć uszkodzone skałki. Na okres nowożytny (XVI-XIX w.) datowane są ponadto fragmenty ceramiki, wyroby żelazne, brązowe i kilkadziesiąt monet brązowych i srebrnych.

1.Plan stanowiska	2.Piec garncarski	3. Paciorek twarzowy
4. Gliniana figurka antropomorficzna