Mieszczańska kultura palenia tytoniu. Fajki w nowożytnej tradycji i obyczajowości mieszkańców Krakowa

21. kwietnia 2017 r. nastąpiło otwarcie w naszym Muzeum wystawy czasowej Mieszczańska kultura palenia tytoniu. Fajki w nowożytnej tradycji i obyczajowości mieszkańców Krakowa. Przed wernisażem, dla zainteresowanych historią nowożytnej fajki, odbyła się sesja naukowa z udziałem archeologów (Magdalena Szewczyk-Wojtasiewicz, Jakub Puziuk) oraz wybitnych przedstawicieli środowiska fajkarzy i fajczarzy (Marek Parol, Adam Zając, Piotr Rudnicki). Była to wyjątkowa okazja, aby dowiedzieć się jak współcześnie wygląda produkcja fajek glinianych oraz jakie są różnice w sztuce palenia fajek wykonanych z rzadko stosowanych wśród obecnych fajczarzy materiałów. Odbywający się w godzinach popołudniowych wernisaż zgromadził liczne grono przedstawicieli zarówno krakowskiego środowiska naukowego i muzealnicznego, jak i członków polskich klubów fajki. Wśród honorowych gości pojawili się Jerzy Maria Wilczkowiak, Wiceprezydent Rady Polskich Klubów Fajki; Dyrektor Naczelny i Artystyczny Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Krzysztof Głuchowski; Dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Michał Niezabitowski oraz redaktor naczelny e-magazynu fajkowego „Kalumet”, Mirosław Jurgielewicz. W otwarciu uczestniczyła również liczna grupa gości reprezentujących fajczarskie kluby: Prezydent Przemyskiego Klubu Fajki, Piotr Malik; Prezydent Toruńskiego Instytutu Fajki, Sebastian Nowak oraz mistrzowie fajkarscy – Zbigniew Bednarczyk i Henryk Worobiec. Ekspozycji towarzyszył jubileusz 25-lecia Pierwszej Krakowskiej Loży Fajki, najstarszego klubu fajczarskiego w Krakowie, stowarzyszonego w ogólnopolskiej Radzie Polskich Klubów Fajki.

Celem wystawy jest nowatorskie spojrzenie na jedną z ważniejszych kategorii źródeł archeologicznych okresu nowożytnego. Ekspozycja przenosi zwiedzającego do egzotycznego świata tureckiej kawiarni, stanowiącej orientalne tło dla głównego nurtu narracji – przedstawienia dotychczasowego stanu wiedzy dotyczącej historii krakowskiego fajczarstwa na podstawie znalezisk archeologicznych. Pragniemy pokazać te przedmioty jako materialny dowód orientalizacji kultury dawnych mieszczan pod wpływem tradycji tureckiej. Będzie to zatem podróż do innego wymiaru kulturowego, związanego z egzotyką wschodnioeuropejskiego fajczarstwa. Zaprezentowane na ekspozycji zabytki archeologiczne (m.in. gliniane fajki jednorodne, lulki oraz akcesoria wykonane z porcelany), pochodzą z okresu od XVII do 1. poł. XX w., stanowiąc unikalną kolekcję w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie oraz Zamku Królewskiego na Wawelu. Częścią wystawy jest historia „Pierwszej Krakowskiej Loży Fajki”, zrzeszającej grono koneserów i propagatorów sztuki palenia w fajce. „Krakowska Loża” będąca ważnym zjawiskiem w historii ruchu fajczarskiego, stała się elementem ekspozycji jako współczesny kontynuator tego rodzaju tradycji wśród mieszczan krakowskich.

W ramach oferty edukacyjnej dla osób dorosłych i seniorów, wystawie towarzyszy program pt. Kalumet, czyli fajka pokoju. Będzie to cykl spotkań przybliżających w oparciu o ekspozycję zagadnienia nowożytnego fajkarstwa oraz fajczarstwa. Zorganizowane zostaną również warsztaty, na których zaproszeni goście (biegli w rzemiośle fajkarskim oraz znawcy sztuki fajczarskiej będący członkami Polskich Klubów Fajki) zademonstrują zabiegi rzemieślnicze związane z wykonaniem fajki glinianej oraz przybliżą arkana sztuki jej palenia.

 

Za pomoc w realizacji wystawy i wydarzeń towarzyszących dziękuję wszystkim zaangażowanym pracownikom MAK i członkom Pierwszej Krakowskiej Loży Fajki

 

Jakub Puziuk

 

Kuratorzy wystawy: Jakub Puziuk (Muzeum Archeologiczne w Krakowie), Magdalena Szewczyk-Wojtasiewicz (Zamek Królewski na Wawelu, Państwowe Zbiory Sztuki)

Scenariusz i opracowanie merytoryczne wystawy: Jakub Puziuk

Współpraca: Magdalena Szewczyk-Wojtasiewicz

Koncepcja i realizacja plastyczna: Marek Grosse, Anna Piwowarczyk

Korekty tekstów: Anna Tyniec

Konsultacje przy projektach map: Mirosław Zając

Promocja wystawy: Iwona Krzysztonek

Pomoc w realizacji: Beata Morsztyn, Paweł Makieła, Tomasz Susuł, Artur Toniarz

Konserwacja zabytków: Dział Konserwacji Zabytków MAK (Andrzej Dyga, Maryla Dryja, Maria Gawrońska)

Współpraca przy realizacji: Zamek Królewski na Wawelu, Państwowe Zbiory Sztuki

Zbiory: Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Zamek Królewski na Wawelu, Państwowe Zbiory Sztuki, prywatne zbiory Piotra Rudnickiego i Marka Chmielowskiego

Fotografie wykorzystane w aranżacji: Zamek Królewski na Wawelu, Państwowe Zbiory Sztuki (autorzy zdjęć: Marcin Hołda, Stanisław Michta, Adam Wierzba), Sklep „Dywany Perskie – tudzież inne przedmioty użyteczne” (autorka zdjęć: Agnieszka Susuł)

W aranżacji wykorzystano rekwizyty wypożyczone dzięki uprzejmości Dyrektora Naczelnego i Artystycznego Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Pana Krzysztofa Głuchowskiego