Inne światy/Zaświaty - Tajemnice życia w epoce brązu w północno-wschodnich Węgrzech

Wystawa przygotowana przez Herman Ottó Múzeum w Miskolcu prezentuje najnowsze wyniki badań archeologicznych nad osadnictwem z epoki brązu (2300-900 p.n.e.) na terenie północno-wschodnich Węgier. W trakcie tych prac zastosowano nowoczesne metody badawcze pomagające w interpretacji otrzymanych danych na temat życia, obyczajów i kultury naszych przodków. Na ekspozycji zaprezentowano najpiękniejsze znaleziska z epoki brązu, pochodzące z badanych stanowisk archeologicznych.

Wystawa jest podzielona na dwie główne części: pierwszą - dotyczącą okresu około 2300-1400 p.n.e (tzw. wczesny/środkowy okres epoki brązu) oraz drugą, prezentującą czasy około 1400-900 p.n.e. (tzw. późny okres epoki brązu).

Pierwszy odcinek czasowy przybliża widzom tzw. kultury tellowe, które zajmowały w początkach epoki brązu obszar obejmujący tereny od północno-wschodnich Węgier aż po południowe granice obecnej Polski. Słowo „tell” pochodzi z języka arabskiego i oznacza wzgórze, na którym przez setki lat osiedlały się grupy ludzkie użytkując jedno i to samo miejsce. Na skutek intensywnego osadnictwa, na przestrzeni wieków, na tellach tworzyły się warstwy kulturowe dochodzące niekiedy do kilku metrów grubości. Warstwy te powstawały w wyniku nagromadzenia się pozostałości po zniszczonych (i ciągle odbudowywanych) domostwach, resztkach pożywienia, nienadających się do użycia i niepotrzebnych przedmiotach codziennego użytku. Z dużą dozą prawdopodobieństwa możemy sądzić, że kultury tellowe tworzyły osiadłe grupy ludzi: dobrze zorganizowane, połączone wspólnymi wierzeniami, obrządkiem pogrzebowym oraz więzami społeczno-ekonomicznymi. Postery i gabloty ukazują, przybliżają zwiedzającemu sposób, w jaki powstawały telle, jak budowano domostwa, jakich narzędzi używano na co dzień, jak wyglądał zwyczajny dzień z życia ludzi przed czterema tysiącami lat i jak obchodzono się ze zmarłymi.

Druga część ekspozycji prezentuje tereny wschodnich Węgier w późnym okresie epoki brązu. W tamtym czasie nastąpiła „globalizacja” pewnych zachowań, wierzeń. Na skutek wzrostu mobilności wspólnot ludzkich niektóre cechy kultury materialnej stały się bardziej uniwersalne. Powstały ufortyfikowane osady obronne, a nowe osady rolników zajęły tereny do tej pory nieeksploatowane.

Zachodzące procesy zmian znalazły odzwierciedlenie w sposobie życia społeczeństw, wytwórczości garncarskiej i metalowej, a przede wszystkim w nowym obrządku pogrzebowym - kremacji. Pospolite stało się palenie zwłok po śmierci - rytuale przejścia do „innego świata”. Na ogromnych cmentarzyskach, polach popielnicowych, upowszechnił się zwyczaj składania wyrobów brązowych do grobów. Znajdowane w nich m.in.: szpile, zawieszki, tarczki, bransolety, są tak popularne, że analogiczne do nich wyroby pojawiają się również na obszarze dzisiejszych Niemiec czy też Skandynawii. Znaleziska te potwierdzają ogromny rozwój metalurgii brązowej i dystrybucję wyrobów daleko po za Basen Karpacki. Są też dowodem na liczne i szerokie kontakty handlowe na osi wschód-zachód oraz północ-południe. Gromadzone „dobra”, w postaci wysokiej jakości przedmiotów z brązu, często odkrywane są przez archeologów jako dary wotywne lub skarby.

Prezentowana wystawa ma na celu przybliżenie widzowi świata sprzed kilku tysięcy lat. Zwiedzający ma możliwość odpowiedzieć sobie na pytanie: czy wyroby ludzi z epoki brązu, ich rytuały, wierzenia i wyobrażenia są z Innego świata?

I na koniec, czy brązowy przedmiot eksponowany w pełnym mroku i tajemnic pomieszczeniu zamykającym wystawę, prawdopodobnie mający znaczenie rytualne, pomoże i nam zwiedzającym w komunikowaniu się z siłami/naturą Innych światów/Zaświatów?

 

                                                                                              Tomasz Rodak

(na podstawie materiałów Herman Ottó Múzeum)