Peruwiańskie zbiory Władysława Klugera

Prezentowane na wystawie naczynia stanowią część kolekcji stworzonej przed ponad 120 laty przez polskiego inżyniera, Władysława Klugera (1849-1884). Zbiór, który ofiarował Kluger Akademii Umiejętności w Krakowie w 1876 r. zawierał cenne naczynia, tkaniny, ozdoby z Peru i stanowi dziś ważną część zbiorów Działu Archeologii Śródziemnomorskiej i Starożytnych Cywilizacji Amerykańskich Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Ofiarodawca kolekcji, rodem z Krakowa był wybitnym inżynierem specjalizującym się w dziedzinie budowy dróg i mostów. Po studiach odbytych w Ècole des Ponts et Chaussées w Paryżu, został zaproszony do Peru, gdzie wraz z grupą polskich inżynierów przeprowadził rozmaite prace techniczno- budowlane.

Kluger był z zamiłowania podróżnikiem i badaczem kultur indiańskich. Zgromadził znaczną kolekcję naczyń i tkanin peruwiańskich. Jak dowiadujemy się z jego listów, uczestniczył także w wykopaliskach na rozległym cmentarzysku Ancón, funkcjonującym od III tysiąclecia p.n.e. do czasów inkaskich.

Kolekcja, którą ofiarował Kluger Akademii Umiejętności zawiera głównie naczynia oraz tkaniny, które reprezentują najważniejsze kultury wybrzeża peruwiańskiego. Pozostałe obiekty to kilka mumii ludzkich, figurki gliniane, drewniane wrzeciona z osnową, brązowe narzędzia codziennego użytku oraz broń w postaci drewnianych maczug, jak również rozmaite ozdoby kobiece, np. naszyjniki z paciorków i blaszek macicy perłowej.

Znakomitą większość ceramiki z prezentowanej kolekcji stanowią naczynia kultury Chimú oraz Chancay ze środkowego wybrzeża Peru, rozwijające się w tzw. Późnym Okresie Przejściowym (1000-1476), sąsiadujące ze sobą zarówno terytorialnie, jak i czasowo. Najstarsze naczynia na wystawie pochodzą z kultury Moche (200 p.n.e.-600 n.e.), pozostałe związane są z kulturą Huari (700-1000) i Lambayeque (700-1100) występowały w północnej części wybrzeża. W kolekcji Klugera ważne miejsce zajmują także tkaniny, które obecnie przechowywane są w magazynie działowym. Tkaniny pochodzą wyłącznie z grobów, w których grzebano zmarłych w pozycji przykucniętej, ubranych w kolorowe poncho, zawiniętych w kilimy. Tkaniny wykonane zwykle na poziomym krośnie używanym w starożytnym Peru, charakteryzowały się oryginalną dekoracją. Największą część kolekcji tkanin stanowią kolorowe pasmanterie, opaski czołowe czy ceremonialne, fragmenty poncho, które cechuje ogromna różnorodność barw i bogactwo ornamentyki. Szczególne miejsce zajmują tu materiały produkowane przez ludy kultury Chancay, gdzie tkactwo stanowiło podstawową, obok rolnictwa, bazę ekonomiczną.

Ornamentyka tkanin peruwiańskich sprowadzała się do geometrycznych wzorów o bogatym zestawie motywów oraz przedstawień postaci ludzkich (wojowników), zwierzęcych (jaguar, puma) jak również ryb i ptaków. Większość tkanin tej kolekcji, pochodzi z nekropolii Ancón, z okresu przed zdobyciem kraju przez Hiszpanów. Datowane są głównie na Późny Okres Przejściowy (1000-1476).

 

Krzysztof Babraj, Anna Drzymuchowska


Scenariusz: Krzysztof Babraj, Marek Grosse

Scenografia, projekt plakatu i foldera: Marek Grosse

Fotografie: Agnieszka Susuł

Kopia czapeczki: Agnieszka Pacak