Jubileusz 150-lecia Muzeum Archeologicznego w Krakowie

W dniach 8 i 10 czerwca 2000 roku Muzeum Archeologiczne w Krakowie - najstarsze tego rodzaju muzeum w Polsce - uroczyście obchodziło swój wielki jubileusz. Oto sto pięćdziesiąt lat temu, w roku 1850, grupa osób skupiona w Oddziale Sztuk i Archeologii, jaki powstał dwa lata wcześniej w ramach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, powołała Komitet Archeologiczny do sprawy utworzenia w Krakowie Muzeum Starożytności Krajowych, co ostatecznie stało się dnia 18 lutego 1850 roku. Członkami Komitetu, można powiedzieć: naszymi ojcami, byli: Karol Kremer, dyrektor budownictwa Rzeczypospolitej Krakowskiej, Józef Muczkowski, dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej, poeta Wincenty Pol, zarazem profesor pierwszej w Polsce katedry geografii na UJ oraz Teofil Żebrawski, architekt, inspektor komunikacji lądowych i wodnych. Fakt, że wymienione osoby, z których żadna nie zajmowała się zawodowo badaniem odległej przeszłości, zaangażowały się w utworzenie takiej instytucji, jak muzeum archeologiczne, wspaniale świadczy o poziomie ówczesnych polskich elit umysłowych.

Powołanie Muzeum do życia było ważnym wydarzeniem nie tylko w dziejach archeologii polskiej, ale i w całości życia naukowego, społecznego i kulturalnego w kraju, w kraju pozbawionym wówczas swojej państwowości, gdzie wszelkie przejawy niezależności w wyrażaniu poglądów spotykały się z restrykcjami władz zaborczych. W tej sytuacji elity umysłowe kraju wzięły na siebie obowiązek podtrzymywania ducha i tradycji narodowych, a działalność w dziedzinie nauki i kultury stwarzała ku temu stosunkowo duże możliwości. Między innymi dlatego powstawały pod zaborami Towarzystwa Naukowe, zrzeszające nie tylko ludzi parających się zawodowo nauką, lecz także wybitne osobistości życia społecznego i gospodarczego. Patrząc z takiej perspektywy, powołanie do życia naszego Muzeum było nie tylko wyrazem chęci sprostania na odpowiednim naukowym poziomie potrzebom żywiołowo rozwijających się zainteresowań najdawniejszą przeszłością swego kraju, lecz także było manifestacją patriotycznej postawy oświeconej warstwy polskiego społeczeństwa.

Postawie takiej odpowiadała też pierwotna funkcja Muzeum jako 'skarbnicy pamiątek narodowych", co wynikało z intencji Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Obok bowiem zabytków archeologicznych gromadziło ono wszelkie pamiątki związane z dziejami narodu i państwa polskiego. Dopiero w roku 1889 tego rodzaju zbiory przekazano do istniejącego już wówczas Muzeum Narodowego.

Uroczystość jubileuszowa odbyła się w gmachu Polskiej Akademii Umiejętności przy ul. Sławkowskiej 17. Miejsce to zostało przez nas wybrane nie bez powodu. W budynku tym przecież Muzeum pozostawało przez ponad 100 lat, przez ponad wiek to właśnie tam była nasza siedziba, a naszą - jakbyśmy to dzisiaj powiedzieli - jednostką nadrzędną, czy też organizatorem, była przez większą część okresu istnienia Muzeum, od roku 1873, Akademia Umiejętności, później, po odzyskaniu niepodległości, Polska Akademia Umiejętności, a po II Wojnie Światowej Polska Akademia Nauk - do roku 1955, kiedy to Muzeum otrzymało samodzielność organizacyjną i finansową, jako instytucja podległa Ministerstwu Kultury i Sztuki. Tak więc naszą obecność w gmachu PAU w dniu naszego święta traktowaliśmy tak jak wizytę w rodzinnym domu; podobnie zresztą traktowało to kierownictwo Polskiej Akademii Umiejętności, dla którego świętowanie naszego jubileuszu właśnie tutaj było od początku czymś oczywistym. Serdecznie za to dziękujemy Prezesowi Akademii, prof. dr Kazimierzowi Kowalskiemu. Dla porządku dodać należy, że w roku 1958 Muzeum stało się instytucją miejską, podporządkowaną Radzie Narodowej m. Krakowa; w latach 1990-1998 Muzeum było podległe Wojewodzie Krakowskiemu, natomiast od 1 stycznia 1999 roku Muzeum, jako instytucja samorządowa, znajduje się pod opieką Marszałka Województwa Małopolskiego.

Pomysł uroczystych obchodów Jubileuszu 150-lecia Muzeum zyskał życzliwe poparcie wielu instytucji i osobistości. Przede wszystkim chcielibyśmy podziękować Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, p. Kazimierzowi Michałowi Ujazdowskiemu, za objęcie naszych uroczystości swym wysokim patronatem. Dziękujemy również najwybitniejszym przedstawicielom życia naukowego i społecznego Krakowa za zgodę na uczestnictwo w pracach Komitetu Honorowego obchodów Jubileuszowych, a szczególnie przewodniczącemu tego Komitetu, Marszałkowi Województwa Małopolskiego, p. Markowi Nawarze, pod którego codzienną opieką się zresztą znajdujemy.

Na uroczystości przybyło wielu gości. Byli wśród nich przedstawiciele instytucji archeologicznych z Krakowa i całego kraju, przedstawiciele zaprzyjaźnionych muzeów i innych instytucji kultury z Krakowa i z innych miast polskich, byli także wreszcie koledzy i znajomi po fachu z kraju i zagranicy.

Uroczystości przebiegły naszym zdaniem w sposób bardzo udany. Po zagajeniu przez Dyrektora Muzeum, dr Jacka Rydzewskiego, zabrał głos Marszałek Województwa Małopolskiego, Marek Nawara, który w swym wystąpieniu podkreślił zasługi Muzeum dla regionu małopolskiego oraz złożył wszystkim pracownikom Muzeum najlepsze życzenia. Po wystąpieniu Marszałka odczytano list gratulacyjny od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Kazimierza Michała Ujazdowskiego, który nie mógł osobiście przybyć na nasz Jubileusz.

Następnie wręczono odznaczenia i medale. Pani dr inż. Elżbieta Nosek, kierownik Działu Konserwatorstwa Muzealnego (z Pracownią Konserwacji Muzealiów) otrzymała z rąk wicewojewody Jerzego Meysztowicza Złoty Krzyż Zasługi (fot.). Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznał też Odznaki Zasłużonego Działacza Kultury następującym pracownikom Muzeum: dr Annie Dagnan-Ginter, dr Małgorzacie Kaczanowskiej, mgr Elżbiecie Chochorowskiej, mgr Jadwidze Dmytrów, mgr Jackowi Górskiemu, mgr Ryszardowi Naglikowi i mgr Emilowi Zaitzowi.

Z kolei Dyrektor Muzeum wręczył szczególnie dla Muzeum zasłużonym osobom i instytucjom 20 medali pamiątkowych, które w ilości 100 ponumerowanych egzemplarzy wybito z okazji Jubileuszu. Projekt medalu jest dziełem prof. Stefana Dousy. Projekt ten został wykonany honorowo jako dar artysty dla Muzeum z okazji 150 rocznicy powstania. Dotychczasowy podział medali przedstawia się następująco: nr 1 - Archiwum MAK, 2-21 - osoby i instytucje zasłużone dla Muzeum, 22-24 - Gabinety Numizmatyczne przy Muzeum Narodowym w Krakowie, Zamku Królewskim w Warszawie i Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. Medale oznaczone numerami 25-34 przeznaczono na sprzedaż, a prawo nadawania dalszych medali Komitet Organizacyjny Obchodów Jubileuszu MAK przekazał Radzie Muzeum.

Końcowym punktem oficjalnej części obchodów były przemówienia i adresy gości. Archiwum MAK wzbogaciło się o wiele pism gratulacyjnych przekazanych przez przedstawicieli licznych instytucji kultury i nauki z kraju i zagranicy.

Drugą część uroczystości zajęła sesja naukowa, która zaznajomiła słuchaczy z osiągnięciami Muzeum w ciągu 150 lat jego trwania. Wygłoszono następujące referaty:

• Dr Jacek Rydzewski, 150 lat Muzeum Archeologicznego w Krakowie
• Mgr Elżbieta Chochorowska, Zbiory krakowskiego Muzeum Archeologicznego dawniej i dziś
• Dr Małgorzata Kaczanowska, 51 lat badań w Nowej Hucie
• Mgr Elżbieta Chochorowska, mgr Mirosław Zając, Nowe zespoły mezolityczne z zachodniej Małopolski - Ściejowice, stanowisko 1, kompleks stanowisk w Glanowie
• Mgr Elżbieta Trela, Zbiór wykopalisk z Bilcza Złotego imienia Książąt Leona i Teresy Sapiehów
• Mgr Andrzej Matoga, Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie (refleksje z pozycji obecnego opiekuna zbiorów)
• Mgr Tomasz Wichman, Zbiory Muzeum Archeologicznego w Krakowie z okresu wpływów rzymskich - wybrane zabytki i problemy badawcze
• Mgr Emil Zaitz, Początki prac archeologicznych na terenie Krakowa
• Mgr Ewa Kwaśniewska, Badania Muzeum Archeologicznego na Starym Mieście i Zamku w Dobczycach
• Dr Hanna Szymańska, Kolekcja egiptologiczna w Muzeum Archeologicznym w Krakowie

Wymienione referaty ukażą się drukiem w najbliższym tomie 'Materiałów Archeologicznych'.

Warto tu nadmienić, że udało się (w ekspresowym tempie) przygotować i wydać Księgę Pamiątkową pt. 150 lat Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Pierwsze egzemplarze otrzymaliśmy kilka dni przed uroczystościami, tak więc już podczas uroczystości w PAU książkę tę można było nabyć.

Po południu, w gmachu Muzeum przy ul. Poselskiej, otwarto okolicznościową wystawę pt. 150 lat Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Scenariusz wystawy jest dziełem dr Anny Dagnan-Ginter i mgr Marty Zaitz, kształt plastyczny nadał wystawie p. Wacław Sawicz. Po zwiedzeniu wystawy odbyło się spotkanie towarzyskie, do którego sukcesu walnie przyczynił się p. Jacek Łodziński, znany krakowski restaurator.

W dwa dni później, 10 czerwca 2000 r., odbyło się uroczyste otwarcie wystawy egiptologiczne kolekcji naszego Muzeum, pt. Bogowie starożytnego Egiptu. Przedsięwzięcie to, przygotowane w ramach Festiwalu Kraków 2000, stanowiło końcowy akcent uroczystości jubileuszowych.

Jacek Rydzewski