Nowe magazyny na zbiory archeologiczne w Branicach

Dnia 5 lipca 2007 roku uroczyście otwarto nowe magazyny na zbiory archeologiczne w Branicach, na terenie wchodzącym w skład zespołu podworskiego, będącym we władaniu Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Magazyny te, wzniesione za środki Krakowskiego Zespołu do Badań Autostrad, s.j. i będące własnością tego Zespołu, stanowią kompleks pięciu budynków, z których cztery to właściwe magazyny (o wymiarach 10x30 m), piąty natomiast, nieco mniejszy, to budynek przeznaczony na przechowywanie archiwaliów i techniczne opracowywanie materiałów (mycie, klejenie, podpisywanie, inwentaryzacja). Budynek ten będzie równocześnie siedzibą kierownictwa zespołu magazynowego. Budynki magazynowe wyposażone są w regały jezdne, każdy o pojemności ok. 52 tysięcy standardowych pudeł na materiał zabytkowy; budynek „biurowy” znajduje się obecnie w fazie urządzania. Spodziewamy się, że po Nowym Roku (2008) będzie on już normalnie funkcjonował.

Budowa magazynów ma swą własną historię. Już w roku 1995 magazyny muzealne – pomimo wcześniejszego zaadaptowania na ten cel dawnego bunkra na zapas koksu do C.O. – były niemal w całości zapełnione. Sytuacja ta stawała się powoli dramatyczna, ponieważ Muzeum – zgodnie ze swą statutową działalnością – cały czas prowadziło badania terenowe, których efektem był ciągły napływ nowych materiałów zabytkowych. Trzeba ponadto zauważyć, że Muzeum Archeologiczne w Krakowie jest instytucją, która ma obowiązek przyjmowania zabytków pochodzących z badań terenowych prowadzonych przez inne instytucje, jeśli taką decyzję podejmie Wojewódzki Konserwator Zabytków przy wydawaniu zezwolenia na prowadzenie prac wykopaliskowych. Problem braku powierzchni magazynowych Muzeum zgłaszało do władz zwierzchnich jeszcze w latach 90-tych ubiegłego stulecia, jednak starania te nie przynosiły żadnego efektu. Zagadnienie to stało się palące zwłaszcza wtedy, gdy rozpoczęto w Polsce realizację programu wielkich badań wykopaliskowych na trasie przyszłych autostrad, zgodnie z przepisami Ustawy o autostradach płatnych.

Problem pojawienia się wielkiej ilości nowo pozyskanych materiałów wykopaliskowych stał się aktualny na krakowskim gruncie po roku 1996, kiedy to trzy największe krakowskie instytucje archeologiczne (Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Instytut Archeologii i Etnologii PAN oraz Instytut Archeologii UJ) zawarły sojusz w formie spółki cywilnej osób prawnych pod nazwą Krakowski Zespół do Badań Autostrad w sprawie prowadzenia wspólnych prac wykopaliskowych na trasie budowy autostrady A-4 na terenie ówczesnego województwa krakowskiego i zachodniej części województwa tarnowskiego.

Sprawy związane z magazynowaniem pozyskanych materiałów archeologicznych były też poruszane przez działający przy Ministerstwie Kultury i Sztuki Ośrodek Ratowniczych Badań Archeologicznych, który próbował sprawy te rozwiązać w skali ogólnokrajowej; wysiłki te nie przyniosły jednak rezultatu. W problemy magazynowania materiałów zabytkowych nie chciała się też angażować ówczesna Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad, zleceniodawca prac wykopaliskowych.

W tej sytuacji, po podpisaniu umowy z Agencją na wykonanie prac badawczych na trasie autostrady pomiędzy Krakowem a Bochnią, wobec przewidywanego napływu materiałów z terenu charakteryzującego się bogatym osadnictwem prahistorycznym, Krakowski Zespół do Badań Autostrad zdecydował się na budowę – na własny koszt – zespołu budynków magazynowych. Na miejsce budowy wybrano teren zespołu podworskiego w Branicach, należący do jednego ze Wspólników – Muzeum Archeologicznego – co było podyktowane względami finansowymi oraz logicznym następstwem faktu, że to właśnie Muzeum będzie opiekować się przechowywanymi materiałami.

W roku 2000 rozpoczęliśmy starania o uzyskanie dokumentów związanych z planowaną budową, przy czym stroną występującą o wydanie tych dokumentów było Muzeum (wydawało nam się, że tak będzie lepiej). Nasze starania o uzyskanie WZiZT znalazły zrozumienie u Dyrektora Departamentu Edukacji i Kultury UMWM, mgr Krzysztofa Markiela, który – popierając nasz wniosek – zwrócił się do Wydziału Architektury, Geodezji i Budownictwa UMK z prośbą o szybkie jego rozpatrzenie. W trakcie tych samych starań uzyskaliśmy też poparcie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, mgr Jana Janczykowskiego, który określił też wytyczne do przyszłego projektu tak, aby nowe budynki posiadały kompozycyjne powiązania ze znajdującym się obok klasycystycznym dworem.

Niestety, w roku 2000, w trzy miesiące po podpisaniu umowy o prowadzenie prac wykopaliskowych, Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad wstrzymała jej realizację. Tym samym zostały tymczasowo przekreślone nasze plany budowy zespołu magazynowego, a uzyskane z wielkim trudem uzgodnienie WZiZT po dwóch latach straciło ważność. Sprawa odżyła w roku 2004, po ustabilizowaniu się sytuacji finansowej Spółki w wyniku wznowienia finansowania badań terenowych przez Agencję.

KZdBA (tym razem jako strona) wystąpił do Wydziału Architektury o wydanie nowych WZiZT oraz wybrał biuro architektoniczne (CzeGeKo w Krakowie) do sporządzenia projektu magazynów. Równocześnie pomiędzy Spółką a Muzeum została zawarta na okres 20 lat Umowa dzierżawy gruntu, na którym miały stanąć przyszłe magazyny.

W roku 2005 podpisano umowę z firmą Budostal-3 i pod koniec roku 2006 budowa została ukończona. Koszty budowy zostały w całości pokryte przez Spółkę. Przez cały czas istnienia Spółki pokrywa ona (i będzie pokrywać) też wszelkie koszty związane z bieżącym funkcjonowaniem i utrzymaniem magazynów (media, wyposażenie, koszty wynagrodzeń zatrudnionych pracowników, ochrona itp.), a Uchwała Wspólników z dnia 27 października 2006 roku postanawia dodatkowo, że Muzeum będzie użytkownikiem, wyłącznie dla swoich celów, jednego budynku magazynowego – bez jakichkolwiek skutków finansowych.

Przekazanie do dyspozycji Muzeum jednego z budynków magazynowych rozwiązało nasze, już bardzo dotkliwe, kłopoty związane z przyjmowaniem nowych materiałów (ostatnio już nawet odmawialiśmy przyjęcia materiałów pochodzących z obcych badań). Przede wszystkim jednak umożliwione zostało przeniesienie naszego Oddziału nowohuckiego do nowej siedziby w budynku dworu w Branicach, po blisko 50 latach pracy w koszmarnych warunkach, w prowizorycznym lokalu na os. Zielonym 7 w Nowej Hucie. Możliwe stało się też uporządkowanie zbiorów nowohuckich, które wreszcie znajdują się w całości w jednym miejscu.

Przeniesienie siedziby Oddziału MAK w Nowej Hucie do Branic, jak i wybudowanie tam kompleksu nowoczesnych magazynów, stanowi stopniową materializację już dawno sformułowanej idei utworzenia w Branicach Ośrodka Magazynowo-Studyjnego z prawdziwego zdarzenia.

Wkrótce – po ostatecznym wyposażeniu budynku „biurowego” – KZdBA zacznie przyjmować materiały z badań wykopaliskowych prowadzonych na trasie autostrady A-4, a przechowywane dotychczas przez poszczególne ekipy badawcze. W Branicach będą też prowadzone bieżące prace dokumentacyjne, techniczne i studyjne, związane z naukowym opracowywaniem pozyskanych w trakcie badań materiałów zabytkowych. Prace związane z samym przygotowaniem materiałów do przechowywania będą prowadzone pod auspicjami naszego Muzeum, tak by sposób magazynowego przygotowania materiałów był dopasowany do zasad przyjętych w Muzeum Archeologicznym w Krakowie.

Jacek Rydzewski

Zespół magazynów	Zespół magazynów	Wyposażenie
Pracownia rekonstruktorska